604) بى زيرِ سَرى = بدونِ رشوه
605) ديگر: قرضِ دَه بيست در اين‏جا معمول / ليك، بى‏رَهن و گِرو نيست قبول
606) نگاه كنيد به: 2
607) پولدارهاى كهنه‏پوش‏مان ديدنى است
608) دُزِى‏مون = دزدى‏مان
609) لُك lok = گِرد و قُلُمبه و درهم‏تنيده‏شده / هر چيزِ گُنده و ناتراشيده )طع، ( )جهرم، 329) / تكه‏ى بزرگ، برآمدگى )داراب، 176) / درشت، برجسته )سروستان، 599) / همه )اَهِل، 145) / برآمده )نيّر، 66) / آماس، ورم، برآمدگى روى بدن )شيراز، 141) / درشت، برجسته )زرقان، 102) / )دهخدا، 17433)
610) با ريش و لُكِ پيشونى‏ش گول مى‏زَنَه = چنين شخصى ريشى گذاشته و پينه‏اى در پيشانى درست كرده تا مردم را فريب بدهد
611) تَه‏ريشو، چيشكِ سه شى پول مى‏زَنَه = اين تَه ريش، براى چشمك زدنِ به دو سه شاهى پولى كه در بساط است، گذاشته است
612) ديگو = ديگ + واوِ شناسايى )معرفه(
613) لِبدو lebdu = لحافِ كهنه
614) تَه خونه‏تو tah xounatou = باقى‏مانده‏ى خانه‏اتان
615) يَى كُلُمبه yay kolomba = يك‏جا، به‏تمامى، هرچه كه هست، خلاصه‏ى كلام
616) مى‏چَقَّه my cضaqqa = به زور و با حمله‏ور شدن از تو مى‏گيرد
617) يَى كُ‏لَى yay koley= يك كلاهِ
618) مى‏ذارَتِ سَرُت = مى‏گذارد به‏سرت
619) آن‏چه درخانه‏ات‏باقى‏مانده‏است
620) گِرُو gerow = )پهلوى graw) رهن )جويم، 416)
621) گُى بى‏گُى goy bi goy= گاهى به گاهى
622) ميات = مى‏آيد
623) ميدَتِ = مى‏دهد به
624) بَلْكه بى‏دَغدغه و كَشَه و رَشَه = بلكه بدونِ دردسر
625) هر چه ديد آرومَكى بالا بِكَشَه = هر چه ديد با ملايمت و يواشكى به‏نفعِ خودش بردارد
626) پاتيل = نوعى ديگ است كه تَهِ آن مُدوَّر و باريك و دهنه‏ى آن پهن و گشاد است. مانند پاتيلِ آشى و پاتيلِ حلوايى )واژه‏ها، 91) / ديگِ بزرگِ مسى )فرهنگ، 143) / ديگ )اَهِل، 140) / ديگِ مسين يا چدنى كه كاملاً به‏شكلِ نيمكره‏است و در دو سوى لبه‏ى آن دستگيره‏هايى وجود دارد )كتاب كوچه، ج 166 7) / )سانسكريت pہtرla) ديگِ دَهن فراخ )جويم، 412)
627) كِنْجَه كِنْجَه‏ت = تكه تكه‏ات
628) روشو وانَدِه ruكoo vہnade= به آن‏ها روىِ خوش نشان نده
629) لاس = سگى )خصوصاً ماده( كه براى گرفتنِ خوراك، خود را به‏پاى هر كسى مى‏اندازد. سگِ ماده‏اى كه آماده‏ى جفت خوردن باشد )شيراز، 139) / )دهخدا، 17231)
630) اَ سگِ لاس بِده و اَ اينا نَدِه = به‏سگِ ماده بده و به‏اين‏ها نده
631) مايم = ما هم
632) مى‏شيم = مى‏شويم
633) كُركُراجُ‏م korkorہjom= سيبِ آدم، غضروفِ گلو + اُم )من(
634) كُرُچيد korocضeid= جَويد، خوردنِ چيزى‏كه با جويدن ايجادِ سر و صدا كند. مثل خوردنِ نخودچى
635) شَغَز = استخوانِ لگن / باسن، كَپَل )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 204)
636) پوسُ‏ت = پوست‏ات
637) خيك xik = مَشك )سيرجان، 89) / خيگ xig = ظرف‏هاى مخصوصى است كه از پوستِ گوسفند مى‏سازند و در آن‏ها دوغ يا پنير و روغن و امثالِ ان نگهدارى مى‏كنند )سروستان، 586) / خيگ = ظرفِ روغن و شيره كه از پوستِ گوسفند است )ممسنى، 113)
638) هِرَس heras= تيرِ سقف )سروستان، 602) / تيرِ چوبىِ ]سقفِ‏خانه[ بيشتراز ارتفاعِ دومتر )حكمت، 339 و 389) / هِرَس در لغت‏نامه‏ى دهخدا اُرس آمده. اُرس = گياهى درختى از خانواده‏ى سرو كه در شمال ايران مى‏رويد، سرو كوهى، سندروس )فرهنگ، 116). كوه‏هاى استهبان هم هنوز سروهاى كوهى زيادى در خود جاى داده است. بلندترين آن در منطقه‏ى شكرو و غُلبَند در كوه توده با بلنداى تقريبى 12 متر است
639) چارَك = يك چهارمِ مَن، واحدِ وزن پيش از هجومِ و تسلطِ كيلو
640) پِشْكِل = سرگينِ بَز / سرگينِ پاره‏ئى از جاندارانِ اهلى و غيرِ آن )كتاب كوچه، ج 591 7)
641) خوسَرى = خودسرى، همين‏طورى، اَلَكى
642) اِى پولو = اين پول + واوِ شناسايى)معرفه(
643) هرچى‏شَم = هر چيزى‏اش را هم كه
644) پى‏ت = پىِ پايت
645) سُوغونُ‏ت sowqunot = شيره‏ات
646) مَگه نَشنُفتى maga naكnoftey = مگر نشنيده‏اى
647) خورَه xora = بيمارى جذام است كه بدن را مى‏خورد و جلو مى‏رود )واژه‏ها، 254) / بيمارى كه بينى و لب را مى‏خورد، آكله، جُذام )فرهنگ، 339) اگر دماغش خوره هم مى‏داشت نمى‏ديدى )نفرينِ زمين، جلال آل‏احمد، 40) / )قاطع، 457) / )سيرجان، 88) / ناخوشى است در گلو كه كم‏كم اطرافِ خود را مى‏خورد و كُشنده باشد )آموزگار، 256) / براى دركِ بيشتر از اين بيمارى و مشاهده‏ى برخى چهره‏هاى گرفتارِ خوره شده مى‏توان به‏فيلمِ مستندِ خانه سياه است ساخته فروغِ فرخزاد رجوع كرد.
648) پى‏زى pizi = مقعد )كوچه، ج 985 7). پنْد = مَقْعَد )كوچه، ج 699 7) / نشيمن‏گاه، سُرين )شيراز، 43) / نشستگاه )طع، 269) / پيزى )نيّر، 25) قسمتِ داخلى عضله مقعد )جهرم، 283) / )زرقان، 41) / )دهخدا، 5016) / )سروستان، 581)
649) كُل‏كُل = كم‏كم، اندك‏اندك، به‏آرامى / كِلِش كِلِش = يواش يواش، آرام آرام )سروستان، 594)
650) مُوروكِ muruke = موريانه‏ى
651) چُكُل = كُنده‏ى درخت
652) شَه بوگو = به او بگو
653) اَروا = ارواح
654) تومونُ‏ت = تُنبان‏ات، زيرِ شلوارى‏ات / تُمبان = شلوار، عموماً. شلوارِ پارچه‏ئى ليفه‏دار. زير جامه. در تداول معمولاً به صورتِ تمبون و تُمّون مى‏آيد )كتاب كوچه، ج 467 9) / زيرجامه، اِزار )فرهنگ، 1 / (212- نوعى شلوارِ گشاد كه معمولاً با بند به كمر محكم مى‏شود. 2- نوعى دامنِ چند لا و پُرچين كه در دوره‏ى قاجار متداول شد و امروزه اغلبِ زنانِ روستايى مى‏پوشند. 3- زيرشلوارى؛ پيژامه. 4- در ورزشِ باستانى، شلوارِ چرمىِ كُشتى گيران )سخن، 666) / تُمبون = زير شلوارى )فرهنگ سروستان، 582) / زيرجامه و ازار و شلوار را گويند عموماً، و تنبان چرمى كشتى گيران را خصوصاً. )برهان قاطع، 319) / توبان، تبان = زيرجامه، ازار، شلوار، شلوار چرمى كشتى گيران )معين، 1147) / شلوار ليفه دار )عميد، 342) / تومون tomun = زيرِ شلوار]ى [)به گويشِ زردشتيان يزد و كرمان = تُنبون( )كيانى، 198) / تمبون = تنبان ممسنى، 111)/ تُمان = شلوار، پيژامه )فرهنگ كردى، 148)
655) سَكَل = استخوان، استخوان‏بندى، چهارچوبِ بدن / تكه استخوانى كه سرِ برجسته داشته باشد )سروستان، 589) / استخوان )زرقان، 73) / )حكمت، 369)
656) اُسُغُونُ‏ت = استخوان‏ات
657) گُرگُر = )اسمِ صوت مأخوذ از صداىِ شعله‏ى آتش( متعاقباً، پشتِ سرِ هم )جهرم، 325) / سوختنِ آتش با شدت و شعله )زرقان، 97) / تندتند، سريع، پشتِ سرِ هم )سروستان، 597)
658) تَشْ‏گِ‏رَى اَلّا قلى لُر بكنن taك gerey = آتش گراىِ اللَّه‏قلىِ لُر بكنن /// ديگر: تَش گراى چار تا دُزِ لُر بكنن
659) جاجىِ گولو گولو بودى = حاجىِ دروغكى بودى
660) اِسْقِلِ جود = حِزقِلِ جهود / )عِبرى( حِزقيل، پسرِ بوزى كاهن، يكى از چهار پيامبرِ بزرگِ عبرانى )قر. 6 ق م.( وى در يهوديه متولد شد. در سالِ 598 ق م. بُخت نَصر وى را اسير كرده به بابل برد )معين، ج 458 5) / حزقيال يا حزقل )دهخدا، 7824)
661) پيرَنِ = پيراهنِ
662) چيش و چارُت = چشم‏ات. چيش و چار )مانندِ پول و مول( / چار: مترادفِ چشم )فرهنگ، 258) از روزى كه خريدمش مردم دارند چشم و چارم را در مى‏آورند )نفرين زمين، 33)
663) خُ = خُب
664) پى‏كُول pykowl= گُلِ روىِ چشم كه باعثِ نابينايى مى‏شود
665) او كه سنگُ‏ش مى‏زدى، خودُت بودى = يكى از اعمالِ حج سنگ زدنِ به سمبلِ شيطان است. شاعر در واقع با طنزِ خاصِ خود چنين اشخاصى كه لياقتِ رفتنِ به كعبه را ندارند موردِ نقد قرار مى‏دهد و خطاب به آنان مى‏گويد: در واقع تو چشمِ بصيرت نداشتى وگرنه مى‏ديدى و مى‏فهميدى آن كه در مكه به طرفش سنگ پرتاب مى‏كردى، خودت بودى.
666) مى‏شَن = مى‏شوند
667) كُت = )پهلوى katak = خانه( لانه‏ى حيوانات، خانه‏ى محقر )جهرم، 317) / سوراخ )داراب، 174) / اتاقكِ چوبى و گِلى )سروستان، 593) / )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 205)
668) غُند = جمع، گِرد / غُند كردن = جمع كردن، اندوختن، پنهان كردن )سروستان، 591)
669) لُپ = گونه )سروستان، 598) / گوشتِ گونه، توى دهان )جهرم، 328) / دهان )زرقان، 101)
670) كَپَك‏و = كَپَك + واوِ شناسايى )معرفه( آخرين باز و بسته كردنِ دهان و سپس مرگ / كَپَك زدن = جان كَندن )داراب، 174) / خوابيدن )با تحقير همراه است( )نيّر، 59) / باز و بسته كردنِ دهان هنگامَِ مُردن )زرقان، 83)
671) لاش = لاشه، لَش، جسمِ بى‏جان
672) گُشنا = گرسنه‏ها
673) پَك و پيلا = اجناسِ در دستمال پيچيده شده، بسته‏ها، پِتِنگ‏ها
674) يَى‏هو yay how = يك بارگى
675) نوت nut = اسكناس، پولِ كاغذى، اين واژه از note انگليسى گرفته شد )واژه‏ها، 602) / اسكناس )نيّر، 70)
676) پولى pooley = پول‏هاىِ
677) بيجَكى bijakey = بيجك‏هاى. رسيد، بَرات، سند / قطعه كاغذى كه فروشنده‏ى جنس، نوع كالا و مقدار آن را در آن نوشته و به خريدار دهد، فاكتور )فرهنگ، 135) / )عميد، 239) / )سخن، 394) / مشترى‏ها حواله‏ى برنج و روغن مى‏فرستادند يا بيجَك و رسيد و پَته به‏هم‏مى‏دادند )نون والقلم، 22)
678) مُرژَنه = مورجينه )مورجه = مورچه + ينه پسوندِ اتصاف( موريانه )جهرم، 334)
679) مُرژَنه خورداُو morgana xordow = موريانه خورده + واوِ شناسايى )معرفه(
680) لول = سرمست، بانشاط )عميد، 899) / )معين، 3654) / )دهخدا، 17496)
681) شَه بيگين = به او بگوييد
682) كِشِكى بزن = مراقب باش
683) چِشكى بزن = نگاهى بينداز
684) جيك زدن = اندك‏سخنى بر زبان‏آوردن )كتاب كوچه، ج 429 11)پيشترا جلو من جيك نمى‏تونس بزنه، حالا واسه‏ى من دُم درآورده! )علويه خانم، 49)
685) زَن‏وش zanouك = آن زن را
686) نگاه كنيد به: 1
687) مى‏انديش = واهمه كن، پرهيز كن
688) تَسْبى tasbi= تسبيح
689) شده گرگ و خوابيده اَ تو پوسِ ميش = گرگ شده و در پوستِ گوسفند خوابيده‏است
690) كُلَى لَتى koley lattey= كلاهِ لَته‏اى
691) پُى poy= ياىِ
692) بياض = كتابچه، كتاب دعا دفتر، دفتر بغلى )فرهنگ معين، ص 616)
693) چِناسْك cضenہsk = زَنْجَرَه،سيرسيرك،حشره‏كوچكى شبيه‏ملخ كه‏آوازِ طولانى‏كند )دهخدا، 11409)
694) بَدو badou = بد + واوِ شناسايى)معرفه(
695) لُوش lowك = لب‏اش
696) چَنْگُ‏ش = چنگال‏اش، در تيررَس‏اش
697) اُورون owrun= آب‏رون، آب‏پَز
698) اِى خُلو xolou = اين آدمِ خُل + واوِ شناسايى)معرفه(
699) انگُل = انگشت )آباده، 108)
700) مى‏راند = مى‏ميراند
701) اِى بِرى سرمايه‏ى بازارُ شَه = اين براى سرمايه‏ى بازارش هست
702) اِى ey هَمى hameyراس و وارَساrہs o vہrasہ ، رُو كارُ شَه row kہroكa = اين همه‏ى كم و زيادكردن‏ها، رَوِشِ كارش هست
703) مى‏راند = مى‏ميراند
704) هَمى hami = همين
705) تَدْليس = پنهان كردنِ عيبِ چيزى را، فريبكارى كردن )فرهنگ معين، ص 1056)
706) جَبين = پيشانى
707) چيشِ نون بُريدَه‏شِ كَله‏ى سَرُ شَه = چشمِ نان بريده‏اش در بالاىِ سرش هست )كنايه همراه با نفرين، از آن است كه مردمِ زيرِ دست را نمى‏بيند و توجهى بدان‏ها ندارد(
708) بِختَرتَرُ شَه bextartaroكa = بهترترش است. به‏جهتِ تأكيدِ بيشتر براى به دو بار علامتِ صفتِ تفضيلى تر به‏كار گرفته شده است / بِخْتَر = بهتر )خفر، 517)
709) صبا = فردا )سروستان، 590) / سوا = فردا )نى‏ريز، 3) / )مأخوذ از صباحِ عربى = فردا( فردا )جهرم، 313)
710) مَنى = هر يك من
711) صَنار = در تداولِ عامه مخففِ صد دينار است و آن سكه‏اى بود از مس معادلِ دو شاهى. و ده عددِ آن يك قران )يك ريال( و سال‏ها رايج بود )دهخدا، 13273) / صَنار = تحريف و به‏معنى صد دينار است و آن سكه‏اى است كه معادل دو شاهى بوده و ده عدد آن يك قران )يك ريال( بوده است. اين سكه را محمدى هم مى‏گفته‏اند. )واژه‏ها، 388)
712) اَ روشَه = بر رويش است، اضافه مى‏شود، سود دارد
713) پولى دَه پول تو هوا بَرَمِ توشَه = ده برابرِ پولى كه سرمايه‏گذارى كرده‏ام به‏راحتى برايم سود دارد
714) گُو = گاو
715) نگاه كنيد به: 44
716) اَ بونَه‏ى = به درختِ
717) نگاه كنيد به: 44
718) قاره = داد، فرياد، صداىِ بلند )سروستان، 592) / )نيّر، 57) / )حكمت، 241 و 340)
719) ديگر: كارِ آن تَركه‏ى تَر محكم بود / خَر از آن چوب و فَلَك آدم بود
720) بعضِ‏شان = بعضى‏هاى‏شان
721) بِرى يَز berey yaz = براىِ يزد
722) اُو تَلخو = آب + تلخ + واوِ شناسايى. كنايه از ترياك است
723) شَه كاغذ مى‏كنه = به كاغذ مى‏كند، به پول نزديك مى‏كند، به اسكناس تبديل مى‏كند
724) بَرَك = دزد، از مصدرِ بُردن
725) نَم‏تُك namtok= رطوبت
726) پَسَلاش = پشت‏اش
727) سِفْتَه = محكم است
728) جَى jey = جاىِ
729) سُك = سوزن يا تيزى / سيخك )واژه‏ها، 349) / سيخونك )سروستان، 589) / قطعه چوبِ نوك تيزى‏كه چاروادارا به پهلوىِ چارپايان مى‏زنند تا تندتر حركت كند )زرقان، 37) / suka sok = سوزن( آلتِ نوك تيزى شبيه درفش كه براى راندنِ چارپايان بكاررود )جهرم، 308) / اشاره، فشاردادن )داراب، 171) / )شيراز، 94) / )خفر، 533) / چوبى نوك تيز )دهخدا، 12066) / )نيّر، 50) / )فسا، 123) / )فرهنگ، 486) / آلتى‏چوبى‏يا فلزىِ‏نوك‏تيز كه‏براى تحريكِ‏الاغ به‏حركتِ سريع‏تر باآن به‏بدنِ‏او ضربه‏مى‏زنند)حكمت، 386)
730) نگاه كنيد به: 1
731) دِگَم = ديگر هم
732) خيبرگيرا = كسانى كه قلعه‏ى خيبر را گرفتند. مُراد حضرتِ على )ع( و اولادِ على است
733) سُرخ و سُوزَىِ پَسِ سَنْگر مى‏مَدَن = شايد منظورِ شاعر، انقلابيونى بوده است كه داراى پرچمِ سرخ و يا پرچمِ سبز بودند
734) از بِزَنگاه چُدَنى در مى‏مَدَن = از كمينگاه و ديوارِ آهنين بيرون مى‏آمدند
735) خان‏كوفتيا = خان‏هاى كوفتى. )كوفت: گونه‏اى بيمارى است با نوعى توهين و تحقير(
736) تا اِى خان‏كوفتيا از سَرومو واشَن = تا اين خان‏هاىِ كوفت‏زده دست از سَرمان بردارند و از شرشان آزاد شويم
737) اَى خدا فِرزى بُجُنْبَن اَ پا شَن = اى خدا كند كه زودى به‏جنبش درآيند و بپا خيزند و انقلاب كنند
738) تَرَقّ‏ى = ترقه‏ى
739) تَرَقّ‏ى بَدو = منظور بُمب است
740) بَدو badu = بد + واو
741) اُوسَر = دهنه اسب و استر )به‏گويشِ زردشتيان يزد و كرمان = اوسار( )كيانى، 195) / )دشتستان، 79)
742) اَ سَرِ دَمْ‏دارا اُوسَرى بُكُنَن = به‏سرِ سردَمداران افسارى بكنند، سركردگان را به مهميز بكشند
743) خان و خِنْگا = مانندِ خرس و مِرسا، پول و مولا، فَك و فرشا
744) شو هَه كouصa = آن‏ها را به
745) چِنْگَك = قلابِ قصابان كه به آن گوشت آويزان مى‏كنند / قلابِ آهنى مخصوص )جهرم، 296) / قلاب )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 200)
746) پِلِنْگَك = )پِلِنْگ + ك كوچكى يا ك تشبيه يا ك نسبت( زدنِ انگشت به انگشتِ ديگر از يك دست يا دو دست، بهطورى كه صداى مخصوصى دهد. اين حركت در موقعِ خوشحالى و مجالسِ عيش از مردم سر مى‏زند و آن را بِشكن هم مى‏گويند )واژه‏ها، 121) / بشكن زدن، آوازِ انگشتان )شيراز، 42) / تلنگُر، ضربه‏ى انگشت )زرقان، 40) / بشكن زدن با انگشتان )نيّر، 35) / پِلِنگ = تلنگر )سروستان، 580) / آوازِ انگشتان )دهخدا، 4967)
747) رو پوسِ كُمُ‏شو پِلِنْگَك بِزَنَن = روىِ پوستِ شكم‏شان مثلِ تُمبك ضرب بگيرند
748) نگاه كنيد به: 36
749) راس بِگَم = راست بگويم
750) خاسيم = خواستيم
751) لُم‏لُم = غُرولُند )فسا، 123) / گُم‏گُم = لم لم، حرف‏هاى يواش و آهسته )واژه‏ها، 513)
752) شَه بِگين = به‏او بگوييد
753) استاد زودترى مچِ آستين‏ات را بالا بزن. مج بالازدن كنايه از عزم جزم كردن براى انجامِ كارى
754) نَك و ناخَلا = آدم‏هاى الدنگ و عوضى
755) بِرَسين اَ كارا = برسيد به‏كارها
756) غِرغُو qerqow = شور و غوغا، شلوغىِ جمعيت، ازدحام / به‏معنىِ غرقاب و اصطلاحاً يعنى شلوغ و پُر رفت و آمد، ازدحام )حكمت، 245) / صداى بلنددادن، شلوغ كردن )سروستان، 591)
757) بى‏تومون bi tumun = برهنه، بى لباس / نك: 123
758) همسادا = همسايه‏ها
759) اُشْتُو oكtow= اِشتاب، شتاب
760) نك: 94
761) بى‏بوروز = بى بُروز، بدونِ خبر
762) پَسِ ميز = منظور رئيس و رؤسا و مديرِ كل است
763) كسى‏هم‏كه پشتِ‏ميز مى‏نشيندكه پُراز بادِنخوت‏وغروراست
764) تَز = از تو
765) كه نه‏حرفِ تو را مى‏شنود و نه به نفعِ تو يك كلمه مى‏نويسد
766) تَه ميگَه = به تو مى‏گويد
767) ميگى: من نفت نماخوام، دُزُم بگير = مى‏گويى: من نفت نمى‏خواهم، دزدم را بگير
768) دُز = دزد )نى‏ريز، 26) / )لار، 114) / )اَهِل، 131)
769) ميگَه: دُز خونگى بوده، لاشِ تو بگير = مى‏گويد: دزد از خود بوده، هيچيى نگو
770) لُبّ = درشت، گُنده، بزرگ، چاق )شيراز، 134) / گوشتِ بدونِ استخوان )زرقان، 101)
771) جانَك = جانگرفته، دلقك، مسخره، نمايشگر)زرقان،50)/ به‏كسى‏گويندكه كارهاى مضحك و خنده‏دارِ جالبى انجام دهد و اَداى اين و آن را درآورد )سروستان، 583) / شوخ و بذله‏گو )نيّر، 31) / آدمِ شوخ، بامزه، دلقك )شيراز، 57)
772) نگاه كنيد به: 185
773) هُرّ و گُرَه = توپ و تشر مى‏زند
774) نَرمَه‏بُر = داراى چند معنى است از جمله: با پنبه سر مى‏بُرد، ملايم است، محافظه‏كار و محتاط است. ولى در اين‏جا منظور آدمى‏است كه با پولِ كمى راضى مى‏شود
775) تُركِ تَه كَلَه تاسو، نَرمَه‏بُرَه = همان تركى كه تَه سرش تاس است، به‏رشوه‏ى كمى قانع است
776) بوگوروزى buguruzi = بگريزى، فرار كنى
777) مى‏شود چهارشاهى بدهى و فراركنى
778) وى‏نَه‏سى veynasi= نايستى
779) وى‏نَه‏سى تا تَش و دودُش بوسوزى = نايستى تا به آتش ودودش بسوزى
780) خامه = قلم
781) دَك و دَْن = دهان )مانندِ فَك و فرش(
782) بُوآ bowض‏ہ = بابا
783) لَوَر = پناهگاه، مخفى‏گاه / لَوَر زدن = پنهان كردنِ دزدان مسافرين و اموالِ مسروقه را در خارج از جاده‏ى اصلى )جهرم، 331) / لَوَر شدن = گم شدن يا سرگردان شدن )زرقان، 103)
784) لَوَرُم مى‏زَنَه = پناهگاهم را لو مى‏دهد
785) نَنَه‏ى مَه‏دُزْما mahdozmہ = مادرِ محمداسماعيل؟، شايد زنى بوده است خبرچين؟، ولى به‏يك موجودِ افسانه‏اى بدجنس و مرموز و ناديدنى هم اطلاق مى‏شود./ در كتاب كوچه‏ى احمد شاملو مردآزما آمده كه نامِ يكى از جن‏هايى است كه به شكل‏هاى گوناگونى در مى‏آيد )جلدِ 11، ص 269)./ مردآزما: موجودِ خيالىِ زورمندى‏است مانندِ غول يا ديو )فرهنگ لغات عاميانه و معاصر، دكتر منصور ثروت و دكتر رضا انزابى نژاد، ص 774)./ مُرده زما = مردآزما، هيولاىِ خيالى )سال‏هاى ابرى، 1638) / غولى تخيلى، موجودى خيالى‏كه به‏صورتِ مويى ظاهرمى‏شود و بزرگ و بزرگتر مى‏گردد. اصلِ واژه به‏معنى مردآزما )آزماينده‏ى مردان( است. )فرهنگِ كردى، 386) / من دُزما = موجودِ خيالى و افسانه‏اى است كه قدى بسيار بلنددارد، به‏بلندى كوه )شماكه غريبه نيستيد، هوشنگ مرادى كرمانى، نشرمعين، 1384، ص 36)
786) نگاه كنيد به: 1
787) هَلُو halow = )هل + اُو )آب(( آب را رها كردن، آب را از كانال و جدولى كه برايش تعبيه كرده‏اند رها ساختن و به جريانِ طبيعى خود افتادن / تاراج )حكمت، 339)
788) چى‏ىِ تَه‏ش نَذارَم و بِدَمِ هَلُو = چيزى باقى نگذارم و همه‏اش را افشا كنم
789) دو سه شى = دو سه شاهى )واحدى از پولِ قديم(
790) دِشْلِمَه = حبِ قند. در استهبان به‏قندى كه با چاى مى‏خورند دشلمه گفته مى‏شود نه به چاى / قند پهلو )واژه‏ها، 275) / ديشلمه = چايى كه شكر يا قند در آن حل نكرده باشند، بلكه حبِ قند را در دهن گذارند و چايى را به‏شيرينىِ آن خورند )معين، 1593) / )فرهنگ، 406) / همراه با حبه‏ى قند خوردن )چاى( )سخن، 1094) / قند را گوشه‏ى دهانش گذاشته، چايى ديشلمه را به‏سر مى‏كشيد )زنده بگور، 77)
791) پُختى چائى = به اندازه‏ى يك پُختِ چاى
792) يَى‏غاز = يك غاز / غاز = پولِ سياه، پول كم بها، معادل يك چهارم شاهى )واژه‏ها، 397)
793) قِلِفْتى qelefty= كُماجدون، ديگى كه بر سرش چِفت و بست داشته باشد / ظرفى شبيه ديگ‏بَر است كه‏معمولاً دو يا سه چِفت‏وبَست بينِ تنه و سرِ آن قراردارد )حكمت، 208) / ديگِ كوچكِ سردار )فسا، 123)
794) شَرا و خوره كarہ o xora = دو گونه بيمارىِ غيرِ قابلِ علاج در گذشته / شَرا = )عربى( بيمارىِ مخملك. اين كلمه در مقامِ تنفر و نفرين گفته مى‏شود )جهرم، 311) / )خفر، 534)/ خورَه xora = بيمارى جذام است كه بدن را مى‏خورد و جلو مى‏رود )واژه‏ها، 254) / بيمارى كه بينى و لب را مى‏خورد، آكله، جُذام )فرهنگ، 339) اگر دماغش خوره هم مى‏داشت نمى‏ديدى )نفرينِ زمين، جلال آل‏احمد، 40) / )قاطع، 457) / )سيرجان، 88) / ناخوشى است در گلو كه كم‏كم اطرافِ خود را مى‏خورد و كُشنده باشد )آموزگار، 256) / براى دركِ بيشتر ازاين بيمارى و مشاهده‏ى برخى چهره‏هاى گرفتارِ خوره شده مى‏توان به‏فيلمِ مستندِ خانه سياه است ساخته فروغِ فرخزاد رجوع كرد.
795) هَمِى تَنَه‏شون = به‏همين تن‏اشان
796) جِمِز jemeze= در عوض، به‏جاىِ )حكمت، 336) / عوض )سروستان، 584) / جِماز = در عوض )زرقان، 52)
797) لور lدr = خوراكى است مخصوصِ مردمِ استهبان كه از كشكِ‏تَر و مغزِ زردآلو، سياه‏دانه، زيره، ادويه، زردچوبه، پوستِ نارنج و.... درست مى‏كنند / ماده‏ى پنيرى كه از شيرِ بريده حاصل شود )فرهنگ، 739) / كشك تازه و شكل نگرفته )نيّر، 66) / احمد شاملو در كتابِ كوچه با نامِ پنيرِ لور آورده است:... و آن پنيرى است از نوعِ خيكى كه بدان زيره و كاكوتى و گاه نوعى سيزى صحرايى مى‏افزايند كه سببِ تُندىِ طعمِ آن مى‏شود )كتابِ كوچه، ج 732 7) / غذايى محلى كه از كشك‏تر و مقدارِ معتنابهى ادويه‏جاتِ معطر و پوستِ نارنج و مغزِ بادامِ تلخ و آويشن درست مى‏شود )حكمت، 172 158 و 339 و 365)
798) اُوبَنَه = )آب + بنه(. گونه‏اى خوراك؛ بنه را در جوغن مى‏كوبند و پوست‏هايش را جدا مى‏كنند و مغزش را با آب انار و نان تريد مى‏كنند / بنه = ميوه‏ى درختِ جنگلى پسته‏ى كوهى )آموزگار، 113) / پسته‏ى وحشى )شيراز، 32) / ميوه يا دانه‏ى روغنىِ درختى است جنگلى به همين نام از تيره‏ى سماقى‏ها )زرقان، 35) / بَنَه = )پهلوى wan) )دشتستانى، 44) / كه همان بَن يا وَن است، گياهى‏است بسيار چرب و آن را با پسته پيوند مى‏كنند )محقق، 23) / بَنَك = محصولِ درختِ بنه )ممسنى، 111) / بَنَك )دشتستان، 82)
799) تُرْبيزَه = تُرُب، تُرُبچه / تربچه )سروستان، 582) / نوعى از سبزى‏هاى خوردنى )شيراز، 47) / تُرُبِ درشت )نيّر، 27) / تُربِز0 = تُرُب )داراب، 166) / )فسا، 121) / )زرقان، 45) / )دهخدا، 5773)
800) جَر = دعوا
801) گِزگِزه = چندش، لرزشِ خفيف از سرما در بدن )نيّر، 63) / سرما سرمايى شدن، احساسِ سرما كردن، لرزشى بسيار خفيف و آنى كه بر اثرِ سرما يا مريضى و كسالت در بدن ايجاد شود )شيراز، 134) / لرزش خفيف كه از سرما يا ترس در بدن ايجاد شود )واژه‏ها، 508)
802) گِزگِزَه شَه = چَندشش مى‏شود
803) نگاه كنيد به: 156
804) خيارين xiyareyn= خيارى كه پير شده و به رنگِ زرد درآمده باشد / خيار بالنگ و خيار شنگ )ناظم‏الاطباء( )دهخدا، 8934)
805) اَرْغَه = كله‏شَق، اهلِ دعوا / شخص گرم و سرد روزگار چشيده، حقه‏باز و حيله‏گر )واژه‏ها، 25) / ارقه = مرد يا زنى گربُز، هوشيار و زرنگ و كاربُر، تندذهن و سريع التصميم، آن كه از پيشامدها هراسى ندارد و از گرفتارى‏ها پيروز بيرون مى‏آيد اما به‏نيك و بدِ راهى كه مى‏بايد به‏سوىِ پيروزى طى كند نمى‏انديشد )كتاب كوچه، ج 235 2) و )فرهنگ، 39) / ارقه = شخص سرد و گرم روزگار چشيده و نادرست، جسور و دريده )معين، 204) / رند، زيرك، ناقلا، زرنگ و بافكر )فرهنگ شيراز، 18) / )دهخدا، 1586) / اَرغَه = مسخره و شوخ )آباده، 119) / زيرك، رند، مكار، پشتِ‏هم‏انداز )عميد، 106)
806) جَرگه = قبيله، طايفه، بيله / جماعت، هيأت، دسته، گروه )آموزگار، 198) / گروه يا مجموعه‏اى از چيزها يا افراد؛ زُمره. حلقه‏اى از افراد براى راندن شكار )سخن، 734) / نگاه كنيد به: 40
807) رَوال = اطراف و حول و حوش، محلِ آمد و شد، روش و شيوه )واژه‏ها، 309) / شيوه، روش، شگرد، ترتيب )فرهنگ، 422) / كِنار، طرف، راهِ راست، روش، رويه )آموزگار، 312)
808) لاف = لحاف، رختخواب )داراب، 176)
809) امنيه = ژاندارمِ زمانِ رضاشاه و پسرش
810) نگاه كنيد به: 59
811) چاغوكَشو = چاقو + كش + واوِ شناسايى)معرفه(
812) كُتِ واويلا = سوراخِ پر از مصيبت، كلبه‏ى غم و غصه، مُراد ايران ستم‏شاهى است / كُت = )پهلوى katak = خانه( لانه‏ى حيوانات، خانه‏ى محقر )جهرم، 317) / سوراخ )داراب، 174) / اتاقكِ چوبى و گِلى )سروستان، 593) / )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 205)
219) taكou = اجاقِ سرد و بدونِ آتش و رونق + واوِ شناسايى
319) borq = آتشِ‏شعلوور
815) جى jey = جاىِ
816) جار=)تركى(بانگ‏وفرياد
817) اوى ouy = آهاى
818) نَنَه = )اوستا hana) زنِ مسن )دشتستانى، 62) / مادر )دهخدا، 20129)
819) لُوچَك lowcضk = دَم‏پايى، كفشِ سرپايى
820) پِرْمَه perma = دست‏وپاكردن، پابه‏پاكردن، طول‏دادن، معطل‏كردن، جست‏وجوكردن/در زبان كردى كرمانشاهى به‏معناى عطسه آمده‏است. )فرهنگ كردى كرمانشاهى، على اشرف درويشيان، 122). در باور مردم چنين‏است‏كه هرگاه كسى عطسه كرد بايد درنگ نمود و بعد اقدام به‏حركتى كرد/ مُسامحه‏كردن، كارى را به‏تعويق انداختن، وقت تلف‏كردن )واژه‏ها، 107) / تعلل در كارى، به‏تاخير انداختن، اين دست و آن دست كردن )شيراز، 39) / كارى را با كُندى انجام دادن )فسا، 120) / كاهلى در كار )نيّر، 24) / تنبلى )زرقان، 39) / پِرمَهَه = تاخير و كاهلى در كارها )برهان قاطع، 251)/ مُسامحه )جهرم،281)/ )رشيدى(/ )دهخدا، 4811)
821) اُوسى owsi = ابزارى چوبى با پنجه‏هايى كه به يك دسته‏ى بلند اتصال دارد و كشاورزان به‏هنگامِ وزشِ باد با آن خوشه‏هاى خرمن‏كوبِ شده‏ى گندم و جو را به‏هواپرتاب مى‏كنند تا كاه و دانه از هم جدا شود. اوسى بر وزن اوجى در اصل اوشى، اوشون، افشان بوده )واژه‏ها، ص 43) / اوسين )فرهنگ زرقان، 30) / چنگال‏هاى چوبى بزرگى كه هنگام خرمن، در جداكردنِ كاه از دانه بكار رود )جهرم، 275) / اُوسه owsa = چنگال )وسيله‏اى است براى باد دادنِ خرمنِ كوبيده( )ممسنى، 110) / اوسو owsu/owsi = چنگالِ كشاورزى كه دسته‏اى دارد و پنجه‏هايى براى باد دادنِ گندم )سروستان، 578) / اوسى owsi )خفر، 516) / )به گويشِ زردشتيان يزد و كرمان = اوچين( )كيانى، 195) / )آباده، 113)
822) دَهَنْ‏خونى و خرمن كوفتن = هر دو به‏معناى غيبت كردن است
823) جوغَن juqan = هاونِ سنگى
824) هَمْسَدَه = همسايه / همساذه )دَوان، 350) / هَمسيه )حكمت، 222)
825) نَپَه = نه‏پس، بنابراين )داراب، 179) / نه پس، بارها، بعضى اوقات )سروستان، 601) / در اين صورت )شيراز، 153) / )زرقان، 109)
826) مونَجا munajہ = مناجات
827) پَمْبَى pambey = پنبه‏اى
828) مونَجَى munajey = مناجاتِ
829) بچّامو = در گذشته و حتى هنوز در بسيارى از خانواده‏ها، مردان از بردنِ نامِ همسرشان خوددارى مى‏كنند و نامش را نمى‏برند و به اسامى گوناگونى از قبيلِ بچّامو، ننه‏ى بچّا، اهلِ منزل، خونه، بُزمون، حسن، رضا، اكبر )نامِ فرزندِ بزرگِ خانواده( صدا مى‏زنند.
830) مَز نَشْنَفت = از من نشنيد
831) دوشُو duكow = )دوش + اُو( دوشاب
832) رِشْك reكk = تخمِ شپش / )سروستان، 588) / )نيّر، 45) / بچه شپش، نوزادِ شپش )زرقان، 67) / تخم و بچه‏ى كيك و شپش )فرهنگ، 417) عمو داشت رشك‏هاى ته كلاهش را وامى جست. )كليدر، 800) / در استهبان به نوزادِ شپش نوزگ nدzg گفته مى‏شود نه رِشك
833) نَغُروشَه = جنب و جوش نداشته باشد، وُول نخورد )شايد از مصدرِ خروشيدن باشد(
834) صبا صُوب sowb = فردا صبح
835) پيرَنُ‏ت = پيراهن‏ات
836) نوزْگ nuzg= نوزادِ شپش / نوزگ nuzg = )مخففِ نوزادك = نوزاده( شپشِ كوچك )جهرم، 336) / )فسا، 124) / نيزگ = تخمِ شپش )زرقان، 110)
837) بَلْغور balqur = سخنِ نامفهوم، سخن در دهان غلتاندن / زبانى را شكسته‏بسته حرف‏زدن به‏صورتى كه فقط ظاهرِ الفاظ و جملات شباهتى به‏زبانِ موردِ ادعا داشته‏باشد )كتابِ كوچه، احمد شاملو، جلد 5، ص 1476) / گندم و جو و حبوبات را درشت درشت آسيا كردن به طورى كه پرندگان به‏آسانى آن‏ها را بخورند. دوپَلو هم نامند. هر آردى كه نرم نباشد )واژه‏ها، ص 75) / شكسته و نامفهوم سخن گفتن، زبانى را شكسته و غلط و نارسا تكلم كردن )لغت‏نامه‏ى دهخدا، ص 4308)/ عرب‏هاى چفيه بسته و چوب‏بدست عربى بلغور مى‏كردند )سه‏تار، جلال آل‏احمد، ص 177)
838) جَى كه = به جاى اين كه
839) يَى چيا = يك چيزهايى
840) پَتَه‏راتَى بى سَر و بَر patarہtey = حرف‏هاى بى سر و ته / پَتَرات گفتن = حرف‏هاى پوچ و بى‏معنى گفتن، هذيان گفتن )جهرم، 280) / )سانسكريت patra) طلسمات و تعويذات، سخنانِ بى‏هوده و نادرست )جغرافياى عمومىِ بخشِ جويم، 412)
841) لَتَه‏ى سُوزى latta y sowzi = پارچه‏ى سبزرنگى
842) چُووشى cضowكi = چاوُوشى )دشتستان، 92) / )حكمت، 172)/ چُووش = چاووش، پيش قراول، پيشرو / خواندنِ اشعارى با آهنگِ خاص در هنگامِ آمدنِ زائرين و به پا كردنِ خيمه‏ى عزادارى حضرتِ سيدالشهداء )ع(... )سيرجان، 77) / چاووشى خوان. مهدى اخوان ثالث شعرى دارد باعنوان چاووشى:
843) اُرْدَن‏اُلُلُك=اشك‏به‏چشم‏آوردند
844) نك: 218
845) اُسُغونُ‏ت osoqunot = استخوان‏ات
846) استخوان سبُك كردن = بارِ گناه يا ندامت را از شانه‏ى خود به زير افكندن، خواه از راهِ زيارتِ قبورِ ائمه و توبه و انابه و خواه از رهگذرِ بخشش و خيرات و مَبرّات‏و وقفِ مال و خواسته‏ئى چشمگير )كتابِ كوچه، ج 2، ص 455) و )فرهنگ، 57) پاهايش را توىِ يك كفش كرد كه: حضرت مرا طلبيده، بايد بروم استخوانم را سبك كنم. )سه قطره خون، 131)
847) من شَه گفتم = من به او گفتم )داراب، 172)
848) ديگر: گر بپرسى كه خراسان به‏كجاست؟ / آن حَرَم بَهرِ كه آن گوشه بپاست؟ / مشهدى بى‏خبر از حرفِ شماست
849) قوم qum = قُم
850) هَف مئدى haf maصdi = هفت مهدى / مئدى = واحدِ پولى در دوره‏ى قاجار / مَمدى = تحريف شده‏ى محمدى. محمدى سكه‏ى رايجِ ايران بوده تا قبل از سلطنتِ محمدرضا پهلوى. كه هر محمدى برابر بوده با دو شاهى. و هر يك ريالِ امروزى برابر است با بيست شاهى )حكمت، 271)
851) سوخته = سوخته‏ى ترياك
852) سى شى = سى شاهى
853) تون و طَبَس = دو شهر و آبادى در راهِ مشهد / شاملو مى‏نويسد: تون از شهرستان‏هاى كويرى است، در جنوبِ شرقىِ كويرِ نمك قرار گرفته و به سالِ 1316 خورشيدى كه من سه ماهِ تابستان را در آن‏جا و طبس گذراندم نامِ آن به فردوس تغيير كرده بود بدونِ اين كه زادگاهِ فردوسى باشد... احتمال مى‏رود تون و طبس در اين مدخل تنها به سببِ پَرتى و دورافتادگى به كار رفته باشد )كتابِ كوچه، ج 5، ص 1713)
854) دُزا = دزدها
855) شاشومو = اِدرارمان
856) مى‏فْتيد = مى‏افتاد
857) زورِ تِشْنه‏ى شاشومو مى‏فْتيدِ بَس = از زورِ تِشْنگى ادرارمان بند مى‏آمد
858) اِى ey = اين
859) كِرَشْكى keraكkey = زمين سِفت و خشك و غيرِ قابلِ نفوذ / كِرَشك = زمينى است كه از مخلوطِ شن و سنگ تشكيل شده باشد و معمولاً خيلى سفت و محكم است 459) / طبقاتى از زمين كه خاكِ آن از مخلوطِ ريگ و ماسه تشكيل شده است )جهرم، 319) / زمينِ سنگلاخى و سِفت )زرقان، 87)
860) كَفَه = دشتِ بى‏آب و علف و آبادى. منظور دشتِ كوير و كويرِ لوت است / دشت، جلگه )فسا، 123)
861) سُوغونُ‏مو sowqunumu = شيره‏مان، عُصاره‏ى جان‏مان
862) قربونِ آغا بِشَم = قربانِ آقا بشوم
863) جونومو = جان‏مان
864) ما خُ از تَه نمى‏رفتيم اَ مَشَد = ما خُب اصلاً نمى‏رفتيم به مشهد
865) چيشِ هم چيشى = هم چشمى، نگاه به ديگران و تقيلد از آنان
866) ضيفُو zeyfow = ضعيفه + واوِ شناسايى )معرفه(. بسيارى از مردان هنوز زنانِ خود را با تركيباتى هم‏چون: ضعيفه، زنكه، سرپوشيده، خدازده نام مى‏برند
867) چيشِ‏هم‏چيشى، گوشِ زى‏فُو كرديم = به‏تقيلد از ديگران، به‏حرفِ زن‏مان گوش كرديم
868) شى‏نَى كiney = شينه‏اى، گونه‏اى خرِ مناسب و باربر
869) رُو كرديم row = حركت كرديم، راه افتاديم