1277) يَى yay = يك
1278) ماخام = مى‏خواهم
1279) چِنْگ = به انتهاى برآمدگى‏هايى مثلِ كوه، درخت و دماغ گويند )شيراز، 64) / )زرقان، 56) / نُك )سروستان، 585) / اول )نيّر، 34) / )جهرم، 296) / )سيرجان، 77) / چِنگ = منقارِ پرندگان )خفر، 526)
1280) بَراتون بِگَم از اى قِصّا بِخْتَر = براى‏تان بگويم از اين قصه‏ها بهتر
1281) رُو واكُنو اَ ruvہkonua= رو باز كنان است / روواكنو rouvہkonد = در مراسمِ شيرينى خوردن و بعد از رفتنِ مَدعوين، داماد را به‏اتاقى كه عروس در آن هست راهنمايى مى‏كنند و همه از آن جا خارج مى‏شوند؛ در اين حال داماد مُجاز است روبنده‏ى همسرِ آينده‏اش را كه مدت‏هاست عقد كرده‏اند كِنار بزنند و براى اولين‏بار او را ببيند، )حكمت، 213)
1282) تَموشَى tamuكey = تماشاى / مراسمِ تماشاى عروس روزِ قبل و بعد از حجله رفتن )حكمت، 231)
1283) پى‏زده‏ى pyzaday= پيرزاده، فرزندِ شوهر از زنى‏ديگر / پير = پدر + زاده پسرخوانده و دخترخوانده )جهرم، 284) / )در اصل پيش زاده بوده( به اولادى گفته مى‏شود كه‏از زنِ ديگرِ شوهر باشد. اگر مردى دو زن داشته باشد اولادِ هر كدام پى زاده ديگرى است. )پى زاده نسبت به‏اولادِ يك زن و دو شوهر گفته‏مى‏شود( )واژه‏ها، 130)
1284) مَش‏جانو اَ = )مَش + جان + واوِشناسايى + اَ( مشهدى‏جان است
1285) كِل = هلهله‏ى زنان در عروسى، لى‏لى )سروستان، 594) / كِل زدن = )اسمِ صوت( صداى هلهله‏اى كه زنان در موقعِ سُرور و عروسى سر دهند )جهرم، 320) / )نيّر، 60) / هلهله و شادىِ زنانه كه به‏صورتِ فرياد از گلو خارج شده و با حركتِ مرتبِ زبان صدا نوسان پيدا كرده و صوت تقريباً به‏صورتِ تكرارِ حرفِ ل به‏گوش مى‏رسد )شيراز، 123) / )زرقان، 89) / )دشتستان، 105)
1286) شَپَك‏زدن = دستك‏زدن، كف زدن / شَپَك = دو كفِ دست‏را به‏هم زدن كه آن‏را كف زدن و دستك زدن هم گويند )واژه‏ها، 368) / دست زدن )داراب، 172) / كف زدن )شيراز، 97) / دستك زدن )زرقان، 76) / شَپ = كف زدن )دشتستانى، 71)
1287) گِشْت = همگى باهم
1288) كُپ = لُپ / گونه و رخسار )اَهِل، 144) / دهان )طع، 886) / )سخن، 1781) / )معين، 2895) / )دهخدا، 16004) / صورت و گونه )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 205) / كَپ، دهان )واژه‏ها، 446). )نيّر، 59). )سخن، 1781). )معين، 2895) / اندرونِ دهن باشد و آن را آكُپ و ]لنبوس[ نيز گويند و به‏هندى ]كاله[ نامند )جهانگيرى، 650) / از لجاج خويشتن بنشسته‏اى / اندر اين پستى لَب و كُپ بسته‏اى )مولوى(
1289) نگاه كنيد به: 27
1290) شِوِر كever = آويزان
1291) واسونَك vہsunak = )وا = باز + سون = مخففِ ستودن + ك تصغير( اشعارى كه با آهنگى مخصوص در موقعِ عروسى در توصيفِ عروس و داماد خوانند )جهرم، 337) / واسونك يا آسينك خواندن )خفر، 544) / ترانه‏هاى عاميانه در جشنِ عروسى و ختنه‏سورانى )نيّر، 71) / )شيراز، 155)
1292) عَهروس = عروس. در ترانه‏ها بنا به‏نياز، اين واژه كش و قوس پيدا مى‏كند و گاهى عَهروس، عاروس و آروس بر زبان جارى مى‏شود
1293) كَپ = دهان
1294) كُچه = چانه
1295) نك: 102
1296) كشفِ حجاب = شاعر اشاره دارد به سال 1314 و دستورِ كشفِ حجاب توسطِ رضا شاه
1297) ديگر: با چنين منظره‏ى زشت و خراب / آه از آن دَم كه شود كشفِ حجاب
1298) اومَدَيم اُش ببريم، اُش نَميات = آمده‏ايم او را ببريم، او نمى‏آيد )راضى به‏آمدن نيست(
1299) زن‏آموش كَشْكْ اَ كَپُ‏ش كُن تا بيات = زن عموى‏اش، كشكى به دهانش بچپان تا بيايد
1300) شَه بچسب = او را محكم بگير
1301) گِنَم = دو نَم، نيمه‏خشك
1302) نگاه كنيد به: 248
1303) آى ننه‏ى نوروزو = آهاى مادر نوروز )+ واوِ شناسايى(
1304) كُمُش = شكمش
1305) ديگر: آفتابه‏ى لوله طلا برق مى‏زنه / شيره‏دوماد جارِ عمه‏ش مى‏زنه
1306) سوز sowz = سبز )ممسنى، 115) / )سروستان، 589)/)لار، 115)/)درتوجان، 226)/)دشتستان، 99)
1307) پيرَنُ‏ت سُوز و بنفشه، شادوماد = پيراهن‏ات سبز و بنفش‏است، شاه‏داماد
1308) يَخَه‏ت = يقه‏ات
1309) باخواجه‏ت = پدربزرگ‏ات. باخواجه = بابابزرگ )كتاب كوچه، ج 48 4)
1310) تَه مى‏بخشه = به‏تو مى‏بخشد
1311) خانم قِزى = )تركى( دختر خانم. گاه به‏معنىِ مطلقِ قوم‏وخويش و بستگانِ خانوادگى و خويشاوندان و دوستان و آشنايان نيز بكار مى‏رود )فرهنگ، 314)
1312) ديگر: شادوماد ويليكا شده اَ بونه‏ى رَزى
1313) مردم خَنو mardum xanu= فراخواندنِ مردم
1314) پَس سَرى نوبَه‏ى مردم خَنو اَ = پس فردا نوبتِ فراخواندنِ مردم است
1315) مَش شَرْبانو اَ = مشهدى شهربانو است
1316) مئلو mؤlow= محله + واوِ معرفه
1317) تيويل tivil= بر عهده / قطار كردن، مطلبى را پشتِ سرِ هم بيان كردن )سروستان، 583)
1318) نگاه كنيد به: 70
1319) دُزو dozu= دزد + واوِ معرفه
1320) فاشو = )فاش + واوِ شناسايى(، آشكار
1321) وامى‏شونَن vہmiكoonan= او را مى‏نشانند
1322) شَه خونَه‏ى عَمّاشو = در خانه‏ى عمّه‏اشان
1323) چاقْچور cضہqcضدr = )تركى( شلوارى فراخ و دو پاچه به‏هم پيوسته كه از كمر تا نوكِ انگشتِ پاى را مستور مى‏داشت و زنان هنگامِ بيرون رفتن از خانه مى‏پوشيدند )دهخدا، 7026) / = چاقشور = چاخچور = شلوارِ گشاد و بلند و كف‏دارِ زنانه كه آن‏را بر روىِ شَليته و تُنبان‏هامى‏پوشيدند و داراىِ ليفه و بندى بود كه در زيرِ شكم بسته‏مى‏شد )معين، 1267) / شلوارِگشاد، بلند و جورابى متصل به‏آن، كه در گذشته زنانِ ايرانى علاوه بر چادر مى‏پوشيدند )سخن، 782)
1324) سُورْسُوركردن = معطل كردن‏وقت گذرانى كردن
1325) شاخ و شونَه‏ى ميان كooney = اِفاده بخرج مى‏دهند
1326) راس = به‏اندازه‏ى، به‏قدرِ
1327) اِقِچى eqecضi= كمى، اندكى. شايد از واژه‏ى مغولى آقچه باشد. آقچه = نوعى سكه‏ى طلا و نقره كه در دوره‏ى سلجوقى و مغول معمول بوده است )سخن، 45) / اِقِچى eqecضi = اندكى، مقدارِ كمى، ذره‏اى )حكمت، 247 178 و 319 و 331 و 336 و 366 و 387)
1328) نَپَه = نه‏پس، بنابراين )داراب، 179) / نه پس، بارها، بعضى اوقات )سروستان، 601) / در اين صورت )شيراز، 153) / )زرقان، 109)
1329) بيارين نَپَه مو اَ نظر napa mu a nazar= نَه پس ما را به نظر بياوريد
1330) نگاه كنيد به: 54
1331) حمومِ كَزَمون kazamoon= نامِ گرمابه‏اى است بنامِ حسينى كه به همتِ حاج ميرزابابا حسينى معزى به‏سالِ 1308 ه. ق / 1270 خ / 1891 م يعنى حدود 124 سال پيش توسطِ معمارانِ يزدى در محله‏ى كزمانِ استهبان ساخته شده است و خوشبختانه هنوز سالم و پابرجاست
1332) بامالَكِ صابون = قرصِ صابون
1333) كُنار konہr = سِدر )سروستان، 595) / )جهرم، 320) / )درتوجان، 212) / )نيّر، 61) / )شيراز، 126) / )زرقان، 92) / )دهخدا، 16405) / )دشتستان، 106)
1334) حِنِى heney= حناىِ
1335) خَبيص = شهداد، بخشى از شهرستانِ كرمان كه در 108 كيلومترى آن قرار دارد. محصول: خرما، غلات، حنا، مركبات. در شهريور 1314 ه. ش به موجبِ تصويب نامه‏ى هيئتِ وزيران نامِ خبيص به شهداد مبدل گرديد )معين، ج 5، صص 474 و 937) / خَبيص روستايى‏دركِرمان،نامِ‏امروزى‏اش )شَداد(. )پرويزِشهريارى، مجله‏ى چيستا، زمستانِ82) / براساسِ تاريخِ فوق مى‏توان استنياط نمود كه اشعارِ سروده‏شده‏ى زنده‏ياد شمس، پيش از اين تاريخ يا حوالىِ آن است.
1336) گِل‏خوسون xusoon= گِل‏خيساندن
1337) سفيدُو safidow= سفيداب
1338) شُلُق = شلوغ
1339) پُورَه = دو سه روز پيش از آوردنِ عروس، مادر داماد اَقلام زير را با دو سه تا خر به‏منزلِ مادرِ عروس مى‏فرستد: نخود، لوبيا، عدس، گندمِ كِركِره )نيم‏كوب‏شده(، روغن، زردچوبه، هيمه، حنا و گوشت يا بره. مادر عروس هم آن‏ها را بار مى‏گذارد و در پسينِ روزِ تماشا در كفِ مجمعه مى‏ريزد و تماشاچيان مى‏خورند. دخترانِ دمِ بخت )ده‏پانزده ساله( كه به‏آن‏ها يراق مى‏گويند از اين آش مى‏خورند تا بختشان باز شود. دامادهاى‏ها هم علاوه بر آب‏نخود، پلو پس حجله‏ى مى‏دهند
1340) بُوآ زود بار كُن و بِفْتو اَ رَدُش = بابا زود بار كن و بيفت به دنبالش
1341) نگاه كنيد به: 1
1342) شُو كow = شب
1343) نگاه كنيد به: 247
1344) تو كوچا = توى كوچه‏ها
1345) ديگر: تو هم آگاه از اين كار بشُو / زين رَه و رَسم خبردار بشُو /// گَر از اين قصه خبردار شوى / در عروسى تو به‏ما يار شوى
1346) هُلُر hollor = گياهى است خودرو و خوراكى / هُلَر = گياهى است شبيه نخود ولى كوچك‏تر، خلر )زرقان، 116) /// گونه‏اى ديگر: بِلْهَر
1347) نگاه كنيد به: 54
1348) نگاه كنيد به: 247
1349) شَباش = مخففِ شادباش، كلمه‏ى فارسى به‏جاى تبريك و تهنيت و امرِ به شادبودن )عميد، 654) / شادباش )سروستان، 590)
1350) شُلَه = آش )داراب، 172)
1351) كُمِ ناخورده شُلَه نَرَه‏تِ خونَه = شكمِ آش نخورده به خانه نرود
1352) گاگوشَكى gہguكaki = گاه‏گاهى
1353) دَسِ مام گاگوشَكى اَ تو كاروهَه = دستِ ما هم گهگاهى توى كار هست
1354) پِرُتُو perotow = چرخيدن و تاب خوردن، دورِ سرِ خود گشتن. در اصطلاح به‏معنىِ اسهال است
1355) اَ شَه حَجلى بى نون و اُو مى‏شونَن = او را به يك حجله‏ى بى‏نان و آبى مى‏نشانند
1356) خورَه xoora= ظرفى كه با آن بار بر خر مى‏نهند و جابه‏جا مى‏كنند / كيسه‏ى بزرگِ پشمى يا پنبه‏اى كه درآن چيزها پُر كنند و از جايى به جايى برند )آموزگار، 256) / جوال )نيّر، 40) / ظرفى كيسه‏مانند و بزرگ و بافتنى )سروستان، 586) / كيسه‏اى گونى مانند ولى بزرگ )شيراز، 77) / )دهخدا، 8863) / )قاطع، 457) / خوره xدra = خورجين )نى‏ريز، 21) / جوالِ بزرگ )دشتستان، 94) / خوره = هور = جوالى از پشم براى آرد )ممسنى، 120) / ظرفى بافته شده از پارچه‏هاى كهنه و يا نخ‏هاى پنبه‏اى به‏شكلِ توبره اما بزرگ‏تر كه براى حملِ بار بر پشتِ الاغ مى‏اندازند )حكمت، 188)
1357) خاگ = تخمِ مرغ خصوصاً و تخمِ پرندگان عموماً )زرقان( / تخمِ‏مرغ، تخمِ پرندگان )سروستان، 585) تخمِ مرغ )جهرم، 297) / )داراب، 169) / )فسا، 122) / )آنندراج( / )انجمن آراى ناصرى( / تخمِ پرنده، مرغانه )دهخدا، 8212) / تخم مرغ، تخم )پهلوىxہg ) خايه )دشتستانى، 50) / تخمِ مرغ )ممسنى، 113)
1358) نگاه كنيد به: 255
1359) نورَه noora= واجبى، داروىِ نظافت / مخلوطى از آهك و زرنيخ كه در حمام‏ها براى ازاله‏ى موى پُشتِ زهار به‏كار مى‏رود )واژه‏ها، 602) / داروى ازاله‏ى موى زائد )سروستان، 601)
1360) رُم rom = موىِ اطرافِ جهازِ تناسلى، موىِ پشتِ زُهار )واژه‏ها، 305) / موىِ زُهار )جهرم، 304) موىِ عانه )نيّر، 45) / موىِ پشتِ آلتِ تناسلى )شيراز، 88) / )قاطع، 547) / )زرقان، 68) / )دهخدا، 10771) / زُهار )دشتستان، 92)
1361) گوش تَشار = گوش به زنگ، هوشيار
1362) بانگِ‏شون‏كُن = صداى‏شان بزن
1363) تو رَسوندَه ئى سَلوم = به شما اين سلام را رسانده
1364) شُويى كowey =شبى
1365) خذمت = خدمت
1366) هم‏گُرا = همگى، هم رديفان، هم گروه‏ها
1367) سَرِ بَنَه = سرِ بينه‏ى حمام / محلِ عريان شدن و رخت پوشيدن در حمام )كوچه، ج 2145 6) / سكوهاى قسمتِ اول حمام را گويند كه روى آن‏ها لباس را بيرون آورند و بپوشند، رختكَن )واژه‏ها، 87) / رخت‏كَنِ حمام )فرهنگ، 140) / آن جايى از حمام كه در آن رَخت مى‏كَنند )فرهنگِ نفيسى( / رخت كَنِ گرمابه، سكوئى در مَدخلِ حمام‏هاى همگانى كه لباس را در آن‏جا از تَن بيرون كنند و صاحبِ حمام آن‏جا مى‏نشيند و پول مى‏گيرد )زَرقان، 36) / رخت‏كَن در حمام )نيّر، 21) / بينه = رختكنِ حمام )سروستان، 579)
1368) ديگر: ديوالا و در و پيكر مى‏كوفه
1369) تِنْگى پاشى = زودى بلند شوى
1370) رُو بُكُنى row = حركت بكنى
1371) دَسى‏يَم dasiyam = دستى هم
1372) صبا صُوب sowb = فردا صبح
1373) نگاه كنيد به: 1
1374) با خودِ دو سه تَى جَغَلَه = با دو سه تا بچه‏اى كه دارى
1375) خونَه‏در بى‏يَين biyeyn = همگى بياييد
1376) شُلَه = آش )داراب، 172)
1377) كه تَر و خشك شده اُونخود و شُلَه = كه‏از حبوبات و گوشت و آب، آب‏نخود و آش درست شده‏است
1378) ديگر: كه مى‏ترسم بميريم و نباشيم
1379) چُپُخ = چپق
1380) پِر مى‏خورَه = مى‏چرخد، به دوران در مى‏آيد
1381) پَسَكى ميفْتى = از پشت مى‏افتى
1382) دِر مى‏خورَه = پاره مى‏شود
1383) ديگر: باش چون مردمِ هُشيار امشب
1384) اُوشى = آب شى، جايى كه براى جارى شدنِ آب داراىِ شيب است
1385) وَلْم valm= زياد و بسيار چنان كه گويند در مهمانى ديشب خوراكى ولم بود )واژه‏ها، 621) / فراوان، زياد )سروستان، 602) / )نيّر، 72) / )زرقان، 113) / خوب و مناسب )دشتستان، 114) / زياد، بزرگ، درشت، )حكمت، 212 و 320 و 321)
1386) لوَهت lovaht = گُنده / بزرگ )حكمت، 212)
1387) غَزينه‏ش qazinaك= خزينه‏اش / خزانه‏ى حمام / حوضى در حمام‏هاى قديم كه در آن آب گرم مى‏كردند )معين، 1417) / حوضچه‏يى در حمام )معولاً سرپوشيده( كه در قديم مردم خود را در آن مى‏شستند و غسل مى‏كردند. استخر مانند )فرهنگ، 328) / آن آبگير از حمام كه در وى آب گرم باشد و گاه بر آبگيرِ سرد هم اطلاق كنند )دهخدا، 8571) / خزينه‏ى حمام )حكمت، 214)
1388) لِنگ )كردى( = ازبيخِ‏ران‏تاسرِانگشتانِ‏پاى)طع، 1042)/پا)جهرم،330)/ پاىِ‏لخت)سروستان، 599) / )واگوشك‏ها،230)
1389) ديگر: غسلِ ترتيب در آن‏جا خَبْط است / اِرْتِماسى به‏خدا بى‏ربط است
1390) رُمبيده= خراب‏شده‏وفروريخته)فرهنگ،421)/)شيراز،88)/ريخته‏شده،خراب‏شده)دهخدا، 10776) / رُمبيدن = ريزش كردن، خراب شدنِ ساختمان )زرقان، 68) / )نيّر، 45) / روىِ هم فرو ريختن )سروستان، 588)/ )سخن، 1148)/ چرا تيغه پشتِ دكان‏را رمبانديد؟ )زمينِ‏سوخته، احمد محمود، 224) / تُمبيده/ تُمبده )فرانسهtomber)فروريختنِ‏ديواروامثالِ‏آن)جويم، 412)
1391) خَزينَه=خزانه‏حمام/نك: 267
1392) پُت = موى‏بدن و هرگونه مو و پشم )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 196) / )آباده، 160)
1393) شاخِ شَكُ‏شَه = شاخِ سوسكش است / شَك = سوسك )داراب، 172) / )سروستان، 590)
1394) راسِ يَى پازَنِ نَرى = به اندازه‏ى يك قوچِ كوهى
1395) كَلْپُك kalpok= )پهلوى karbunag) )دشتستانى، 57) / نوعى سوسمار است كه در صحراها و مزارع زندگى كند، چلپاسه، )پُك به‏معنى بزرگ است و اين حيوان را بدان جهت كَلپُك گويند كه سرِ آن بزرگ است( )واژه‏ها، 477) / )كَل = مخففِ كَله + پُك = برجستن و فروجستن، طع، 294) / سوسمار، چلپاسه )جهرم، 320) / كَلبُك = جانورى شبيه مارمولك ولى چند برابر بزرگ‏تر از آن )اَهِل، 148) / )درتوجان، 223) / )نيّر، 60) / )شيراز، 125)
1396) ضرورى = دستشويى، مستراح، آبريز
1397) تَرَكْمون زَدَن = قضاى حاجت كردن / )تركيدن( تَغَوُط كردن، زائيدن )در مورد استخفاف و توهين( )جهرم، 287) / دفع ادرار و مدفوع، وضعِ حمل )نسبت توهين آميز( )نيّر، 28) / )واژه، 149)
1398) جوك juk = حشره، سوسك
1399) غوچ)تركى(=قوچ
1400) خُ نيس = خُب نيست
1401) چَپَرى = چاپارى، به‏تندى / فورى، زود )خفر، 526) / به‏سرعت )حكمت، 245 و 284 و 388 و390)
1402) اُوچَيدَه = )آب + چاييده( آبِ سرد / چاييدن = سخت سرد شدن، چنان‏كه چيز در مجاورت يخ و برف )لغت‏نامه دهخدا، 7065) / چاييده = سردشده )واژه، 197) / چاييدن = سرماخوردن )سروستان، 584)) / چويده = سرد، خنك )شيراز، 67)
1403) لُنْبون = گُل‏هاىِ نى كه‏باآهك به‏وسيله تُخماق مى‏كوبيدند و پس‏ازنرم‏شدن،باآب‏مخلوطمى‏كردند و از آن براى سفيدكردنِ‏سقفِ‏حمام‏هاى خزينه‏دار استفاده‏مى‏كرده‏اند)به‏نقل‏ازآقاى خليل سَخايى( / لُمبون = پيزر = علف‏هاى‏مخصوصى را گويند )جَكَن يا جَگَن( و باآن اطرافِ‏شيشه‏ها و قرابه‏هارا بشكلِ حصيرى ببافند تا اگر به‏زمين اصابت‏كردنشكند. باآن‏ها سبدهايى‏هم براى‏حمل و نقلِ ميوه‏مى‏بافند )واژه‏ها، 130)/ علف‏هاى بلند و غيرِمحكمى‏است‏كه دربيشه‏ها مى‏رويد و براى‏پوشاندنِ‏سقف)زيرِگِل‏بام( و يابافتنِ‏سبدويادورِقرابه بكار مى‏رود )واژه‏ها، 541)/تى‏جير= حصيرى‏است‏كه‏ازكِنارِهم‏گذاشتنِ‏ساقه‏هاى‏تو پُر و بادوامِ)جگن(و بستنِ‏آن‏ها به‏وسيله نخ به‏هم درست‏مى‏شودوازآن‏به‏عنوانِ‏محافظِدروپنجره‏وسايبان‏استفاده مى‏شود. جگن. پيزر. لمبون. كَركَروك )گوش كَركُنَك(= گلِ‏گياهى‏است علفى‏به‏نامِ جگن‏كه‏در باتلاق‏ها و نيزارهامى‏روى. كَركَروك گل‏ماده‏ى اين‏گياه است كه‏به‏صورتِ استوانه‏اى‏است‏كه‏محورِآن‏راپُرزهاى‏پنبه‏اى‏بسيارنرم‏وبه‏هم‏فشرده شكرى‏رنگ فراگرفته‏اند. اين پُرزهارا سابقاً باآب‏آهك‏مخلوطمى‏كردند وبراى‏آب‏بندى ديوارى‏حوض‏ها و منبع‏ها و ديوارهاى حمام‏ها به‏كار مى‏بردند. در فرهنگ‏ها از گياهِ آن كه جگن است به‏نام روخ و بردى ياد شده است )زرقان، 87) / روخ = گياهى است بلند و از برگ و بار خالى و در ميانِ آب مى‏رويد و از آن حصير مى‏بافند )قاطع، 552) / روخ = گياهى است بلند و از برگ و بار خالى و در ميانِ آب رويد و از آن حصير بافند )معين، 1684)
1404) خُنْگ = نخ نما. 1نوعى از علف‏هاى نى مانندى است كه در بيشه‏ها روئيده و با آن حصير بافند 2- قالى‏اى‏كه خوابِ آن رفته و فقط تار و پودش باقى مانده باشد مى‏گويند: خُنگ شده‏است )واژه‏ها، 252) / )جهرم، 298) / قالى‏اى‏كه خوابِ آن رفته‏باشد و فقط تار و پودش باقى مانده باشد )نيّر، 40) / گياهى است علفى كه كِنارِ جوى‏ها مى‏رويد، به‏صورتِ ميله‏هاى نازك بدونِ برگ و سبزرنگ و ميان‏تُهى است، از آن در تهيه‏ى حصيرهاى ظريفى كه احتياج به‏خَم كردنِ ساقه‏هاى ميله‏اى اين گياه نيست استفاده مى‏شود )زرقان، 61) / نخِ جارو )سروستان، 586)
1405) قُرْبَغَه qorbaqa= قورباغه
1406) اَى اَ پس نفتى! = حواس‏ات باشد كه به پس نيفتى!
1407) ديگر: پِلك و پوسُ‏ت
1408) خَزوكُ‏ش xazoukoك = سوسك‏اش. مُراد سوسك‏هاى قرمزِ متمايل به قهوه‏اى است / نك 103
1409) يابو = اسبِ غيرِ اصيل )نيّر، 75)
1410) نگاه كنيد به: 166
1411) نگاه كنيد به: 268
1412) بُرُوش = بُروس
1413) جَغَلُو مى‏شَه شَه‏بيگى = بچه‏جان مى‏شود به‏او بگويى
1414) هَچِّش هُوش hacضcضeك howك= اصواتى كه براى ايستادنِ الاغ استفاده مى‏كنند
1415) گُهْر gohr = نصفِ روز، نيم‏روز )زرقان، 99) / گُر = )گاف كشيده تلفظ شود( در اصطلاحِ زراعى، مدتِ صبح تا ظهر را گويند )جهرم، 324) / )دشتستان، 110)
1416) هَم‏بَرِ گو hambar_e gow= هم رديفِ گاو / با هم، همراه )شيراز، 160) / همراه و قرين و نظير، برابر )دهخدا، 20803)
1417) شيار = خِنار، شخم
1418) رُم rom = موىِ‏اطرافِ جهازِ تناسلى، موىِ پشتِ زُهار )واژه‏ها، 305) / )جهرم، 304) موىِ عانه )نيّر، 45) / موىِ‏پشتِ آلتِ‏تناسلى )شيراز، 88) / )طع، 547) / )زرقان، 68) / )دهخدا، 10771)/ )دشتستان، 92)
1419) زَرنيخ = ]زرنيق = زرنى، پهلوى [zarnik جسمى است معدنى، و آن عبارت است از تركيبِ گوگرد و ارسنيك؛ در تهيه‏ى واجبى )نوره( از آن استفاده مى‏كنند )معين، 1737)
1420) نورَه noora= واجبى، داروىِ نظافت / مخلوطى از آهك و زرنيخ كه در حمام‏ها براى ازاله‏ى موى پُشتِ زهار به‏كار مى‏رود )واژه‏ها، 602) / داروى ازاله‏ى موى زائد )سروستان، 601)
1421) ديگر: اگه زَرنيخ بكشى دو پوسه مى‏شَه / كَندَنُ‏ش زَرنيخ و آهك نمى‏شَه
1422) نگاه كنيد به: 1
1423) وِر = حرفِ زيادى، حرفِ بى‏معنى )زرقان، 112)
1424) نَگى گفتُم = تا تو نگويى كه گفته‏هاى من
1425) رَوال = اطراف و حول و حوش، محلِ آمد و شد، روش و شيوه )واژه‏ها، 309) / شيوه، روش، شگرد، ترتيب )فرهنگ، 422) / كِنار، طرف، راهِ راست، روش، رويه )آموزگار، 312)
1426) نگاه كنيد به: 170
1427) خوش‏مَزآشِ تو تيليتِ اُو نُخوده = خوشمزه‏هايش در تريدِ آب نخود است
1428) اُونخود = آب‏نخود، تا همين چندى پيش در عروسى‏ها به‏جاى پلو و چلو و باشگاه و سلف‏سرويس و رستوران و باغ و... در خانه‏ى خود آب‏نخود مى‏دادند. آب‏نخود خوراكى بود متشكل از گوشتِ دو سه تا بَره و نخود و زعفران و نانِ خشكِ سه‏تايى كوبيده شده )برابر وزنِ گوشت( و...
1429) نَرَگَد = نَرگَل، نَرگَت، قوى هيكل و زورآور )واژه‏ها، 595)
1430) سَكَلِ نَرَگَدى = استخوانِ بزرگ و قوى هيكل
1431) رِخْتَه‏تِ = ريخته است
1432) چارقَد = پارچه‏مربعى‏كه دولا كرده وآن‏را به‏شكلِ‏مثلث‏درآورند و زنان‏بسركنند. چارقد بزرگ‏تر از لچك است )واژه‏ها، 198)/ چارقد= چارقب= پارچه‏اى مربع شكل مخصوصِ زنان كه آن را دولا كرده، بشكلِ مثلث درآورند و سپس آن را در وسط طورى بر روى سر اندازند كه‏طرفِ زاويه‏ى حاده درطرفين واقع شود سپس آن‏را درزيرِ گلو محكم‏كنند )معين، 1266) / )فرهنگ، 259) / روسرى بزرگى كه زنان به‏سر مى‏كنند و زيرِ گلو سنجاق‏هاى مخصوص‏مى‏زنند )سيرجان، 70)/ چارغِد = دستمالِ‏سر، روسرى )حكمت، 340 و 366)
1433) آباجى ہbہji= كلمه تركى، كوتاه شده آغاباجى. معمولاً خواهران‏وبرادران‏كوچك‏تر، احتراماً به‏خواهرِ ارشدِ خود خطاب‏مى‏كنند. همين‏كلمه ديگربار تخفيف‏پيداكرده و به‏آبجى تبديل‏شده‏است)كوچه، ج 183 1)
1434) ديگر: اَمْنيُو)ژاندارم( بندِ تومونُ‏ش‏تُريده / آجانو چربىِ‏ديگ شَه‏واسُريده/كاردشون‏دَسِّ سُفورو بُريده
1435) ديگِ مَنْگ = ديگِ مسىِ زنگ زده/ مَنگ = زنگِ فلزات، زنگ زدگى )زرقان، 107) / )به‏گويشِ زردشتيان يزد و كرمان = مِنگ( )كيانى، 208)
1436) شُل = گِل آلود / خاكِ آب ديده )زرقان، 77)
1437) لَچَر = خسيس و نخور و در برخى اوقات به اشخاصِ كثيف و آشفته و پست هم گفته مى‏شود )واژه‏ها، 534) / خسيس )ممسنى، 118) / كثيف )داراب، 176) / كثيف، زُمُخت، سختگير، بدفهم )سروستان، 598) / آدمِ كثيف، چرك، ادبار، پَست، غيرِ قابلِ معاشرت، بدخُلق و بداخلاق )شيراز، 141) / )زرقان، 102) / لئيم، خسيس، سخت مُمسك و پست، چركين )دهخدا، 17325) / شِلَخته، چركين، هرزه )فرهنگ لغات... ص 723). كم‏كم قيافه‏ى لَچَرِ اين آدم‏ها برايش كهنه شدند. )نادرويش، عباس پهلوان، ص 64)
1438) تَنَبى = اتاقِ رو به‏حياط / )تركى( به‏معنى تالار.درمعمارىِ‏ايرانى تالارِكوچك‏ترى‏كه كِنارِتالارِ جماعت )پذيرائى( قرارداشت براى قيلوله يا خوابِ ميهمان )كوچه، ج 755 10)/اتاقِ بزرگى‏كه‏در عقبِ‏ساختمان واقع شده وبراى‏سكونتِ‏تابستانى‏است)جهرم،289)/اتاقِ‏بزرگ)همسان‏باگويشِ‏زردشتيان‏يزدوكرمان()كيانى، 198)
1439) كَنگ = بازو )جهرم، 320) / بال = از انسان و حيواناتِ چرنده از كِتف بُوَد تا سرِ ناخنِ دست، و بعضى گفته‏اند از شانه تا آرنج )طع، 154) / دوش، شانه، كِتف )داراب، 175) / بازو، بغل )زرقان، 92) / كَنگَه = شاخه، بازو )سروستان، 595)
1440) تيليت = tilit = تريد/ تريت terit، تليت، تليد، تيليت، تيليد = خُردشده و خيسانده نان‏در آشامه‏ئى چون آبگوشت، شير، دوغ. نانى‏كه در آبگوشت يا هر نانخورشِ مايعِ ديگر تَر كرده بخورند )كوچه، جلدهاى 9 و 10، صص 728703460302299) / به‏عربى ثريد گويد)طع، 307)/ )گويشِ‏مردمِ سيرجان، 57) / )عميد، 316) / )سروستان، 583) / تِليت telit خردكردن نان در آبگوشت و آش )فرهنگ كردى، 147) / )جهرم، 290) / خيساندن نان در آبگوشت يا اشكنه يا مايعات ديگر از قبيل شير و دوغ و مانند آن )فرهنگ، 201 و 211) / مرد نان را تريد كرد توى آبدوغ خيار و شروع كرد به‏هم‏زدن )تشريفات، 64) / نك: 170
1441) اَغَنَه = لُك، چونه، به‏هم‏چسبيده، مُچُنه
1442) روخونَه ruxuna= رودخانه
1443) مُچُنَه = مُچاله،گلوله، درهم فرورفته، به‏گِردِ خود پيچيده )حكمت، 247 و 391) / )سروستان، 600) / )جهرم، 332) / بهم ريخته، گِرد، گلوله )داراب، 177) / چروك، چيزى را در دست فشردن و جمع كردن )نيّر، 67) / )شيراز، 147) / )زرقان، 106)
1444) مُچُنَه مى‏شَه = سفت و چسبنده مى‏شود
1445) كُمِ فولادى ماخات = شكمِ فولادى مى‏خواهد
1446) هَمواَم باد = همان هم بايد
1447) كُم = )پهلوى aكkom) شكم )دشتستانى، 57) / شكم )فسا، 123) / )داراب،174) / )سروستان، 595) / )جهرم، 322) / )اَهِل، 144) / )نيّر، 61) / )شيراز، 125) / )فرهنگ لغاتِ عاميانه‏ى جمال‏زاده( / )زرقان، 91) / در لهجه‏ى شيرازى و لرى و غيره به معنى شكم است )دهخدا، 16351) / )واگوشك‏ها، 228)
1448) تَز بِفْتَه = از تو بيفتد
1449) قَرَه‏قوروت = )تركى( ماده‏ى خوراكى ترش مزه، تيره‏رنگ، و نيمه جامدى كه از جوشانده‏ى غليظ شده‏ى آبِ‏كشك است )سخن، 1712) / )جويم، 315)
1450) ديگر: كولى kouley = كولبار
1451) نَنَه‏ى چَپِش = مادرِ بزِ نَر / چپش = گوسفندِ نَر از جنسِ بُز )آموزگار، 211) / بُزِ نَر، بُزِ نَرِ اَخته كرده )واژه‏ها، 203) / بزغاله‏ى ماده‏اى كه سنش از شش ماه بيشتر و از يك سال كمتر و هنوز نزائيده باشد )فرهنگ زرقان، 53) / )نيّر، 33) / گوسفند نَر )جهرم، 293) / بُزِ نَرِ جوان )فسا، 121) / چُپُش = بزغاله‏ى يك ساله )سيرجان، 71) / بُزِ دوساله )سروستان، 584) / گوسفندِ نَر )جهرم، 293) / بزِ نَرِ دوساله )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 200)
1452) باديَه = كاسه‏ى مسينى‏كه ته آن پهن و دهنه آن كمى تنگ‏تر و لبه آن برگشته است )واژه‏ها، 51) / كاسه‏ى مسين يا روئين )كتاب كوچه، ج 202 4) / )در اصل باطيه است( ظرفِ سُفالين )فرهنگ، 85)
1453) گُردَه gorda= پهلو، كِنار
1454) كَلْ‏ميزَحْسَنْ كَرو گُرْدَت مى‏خورَه = كربلايى ميرزا حسن كَرو در كنارِ تو نشسته است و مى‏خورد
1455) گُتّو gottoo= بزرگ + واوِ معرفه
1456) چَپَرى = چاپارى، به تندى، با شتاب / فورى، بى‏درنگ، بسرعت )فرهنگ، 265) / فورى، زود )داراب، 198) / سريع )نيّر، 33) / )سروستان، 584) / سخت بشتاب )دهخدا، 6988) / )زرقان، 53) / چاپارى، به‏تندى / فورى، زود )خفر، 526) / به‏سرعت )حكمت، 245 و 284 و 388 و390)
1457) نك: 279
1458) يَى بافه‏ى = يك دسته‏اى
1459) اتاقى كه دو در دارد
1460) نك: 170
1461) سُپ = سبدِ حصيرىِ نان / طبق، ظرفى است پهن كه از پوش نخل و ساقه‏ى برنج بافند و براى سفره خوراكى به كار مى‏رود )واژه‏ها، 335) / يك نوع سينىِ مُدَوَّرِ بزرگ كه از نى بافند )جهرم، 307) / نوعى طبقِ بافته شده از الياف )سروستان، 589) / كه‏از چوبِ شاخه‏ى نخل، مُدَوَّر ساخته‏مى‏شود و به‏جاى سينى و مجمه استفاده مى‏شود )اِوَز، 104) / سُپو = ظرفى به شكلِ مجموعه يا سينى بزرگ كه از برگِ نخل مى‏سازند )اَهِل، 39) / وسيله‏اى شبيه سينى بافته شده از برگ و چوبِ نخل براى جابه‏جا كردنِ نانِ خانگى )حكمت، 210)
1462) غُند = جمع، گِرد / غُند كردن = جمع كردن، اندوختن، پنهان كردن )سروستان، 591)
1463) آبِ دَس‏شور = در گذشته كه آبِ لوله كشى نبود و قاشق و چنگال هم مرسوم نبود، در مهمانى‏ها و سفره‏ها و عروسى‏ها يك نفر با آفتابه و سِلَبچه واردِ اتاق مى‏شد و بر روىِ دستِ مهمان‏ها آب مى‏ريخت تا شسته شود. ولى اين كار بيشتر جنبه‏ى تشريفاتى داشت وگرنه با يك آفتابه‏ى آب كه دستِ آن همه مهمان شسته نمى‏شد. كه بلكه پلشت‏تر هم مى‏شد
1464) بگير دَسِ كَمُ‏ش = دست‏كم بگير، اسراف نكن
1465) گِنَم = دو نَم، مرطوب
1466) فِرْز = چابك، سريع، تند، زرنگ )جهرم، 314)
1467) دست‏هايت
1468) ليس بزن، با زبان پاك كن
1469) بِدِه اَ دَمُ‏ش = حركت كن، راه بيفت
1470) پِلِچَه pelecضa = سَمِج، مُصِر، ليم / آدم مُصّر و كسى كه در كارها سَمِج باشد )واژه‏ها، 119) / پِلاچ = لجوج، سرسخت، مزاحم )شيراز، 41) / )نيّر، 35) / )جهرم، 282) / پرگو، وراج، پرحرف )زرقان، 40)
1471) ديگر: زان كه كُر نيست كسى نيست غمُ‏ش / زودى دَسات واليس و بده اَ دَمُ‏ش / كَز قفايت همه وقتى مى‏خونه / كاكا! خوب دُمبالِ هم مى‏مولوكونه
1472) جَغَلا = بچه‏ها
1473) يَى چِى = يك چيزى
1474) بُشْنُفْ = بشنو
1475) وُيسِيدَه voysida)ويْسيدَه veisida) = ايستاده
1476) ديگر: اُونخود ترك كُن از من بُشْنُفْ / زان كه كرده‏است فلان مَردَك پُف / رفته ريشُ‏ش و سبيلُ‏ش زيرِ اَخ و تُفْ
1477) سُقُلِى soqoli = ضربتى كه با مشتِ بسته زنند در حالى كه سرانگشتِ شست از ميانِ دو انگشتِ سبابه و وسطى بيرون آمده باشد )فرهنگ لغات... ص 486)
1478) لوطيا = لوطى‏ها، نوازندگانِ دوره‏گَرد. كسى كه به‏وسيله‏ى نواختنِ ساز و خواندنِ آواز و نمايش درآوردن مردم را سرگرم كنند )واژه‏ها، 549)
1479) كُرْپَه مُرْپا korpa morpہ = كوچك موچك‏ها، ريزه‏پيزه‏ها، به‏حساب نيامده‏ها، تحقيرشدگان، كوچك‏ها و كسانى كه به چشم نمى‏آيند، بَچه مَچه‏ها / كُرپَه = ريز )داراب، 174) / )زرقان، 86)
1480) دَسَك زدن = دستك‏زدن، كف زدن / كف زدن با ريتم )نيّر، 43) / كف زدن )سروستان، 586) / براى تفريح و تشويق و ريشخند دو كفه‏ى دست را به‏هم زدن، كف زدن )واژه‏ها، 273)
1481) ديگر: اى خوش آن.../ گفت عفريته زنى.../ شيره‏دوماد اَ تو ايوون وانِشِس / ... / جَغَلا دُورُشو...
1482) اَ اوسَر، بَندِعاروس مى‏نْداختَن = درآن‏طرف، عروس‏را آرايش‏مى‏كردند/بندانداختن = برچيدنِ موىِ صورتِ‏بانوان به‏وسيله نخِ‏تابيده و با طرزى‏خاص )فرهنگ،118)/ازاله‏موهاى زائدِ صورت و پيشانى و احتمالاً دست و پاى زن‏ها به‏وسيله نخ )كوچه، ج 1553 5)
1483) مى‏نْداختَن myndہxtan= مى‏انداختند
1484) يك چيزهاى خوب و قشنگ به عروس مى‏بستند. او را با پولك و سرخاب و سفيداب بَزَك مى‏كردند
4842) kہkulousk=گُلِ‏انار/كُلولَك kolulak )سروستان،594)
1486) كُلَى koley =كلاهِ‏كاغذى
1487) دِيرَه deyra = دايره، دَف / صفحه‏اى است از پوستِ لبه‏دار كه چون بنوازند صداىِ دُمبَك دهد و در عروسى‏ها بكار برند )آموزگار، 265) / دارى = دايره، دف )نيّر، 41) / داريه drya = حلقه‏وارى است از چوب كه بر يك روى يا دو روىِ آن پوستى كشيده باشند و رامشگران به‏همراهِ ديگر سازها بنوازند )فرهنگ، 348) / )دهخدا، 9035) / داريه، دف )سيرجان، 92) / داريه = دايره، ضرب، تنبك )فرهنگ كردى، 211) / )سخن، 980)
1488) كَم = تخته‏ى دايره‏اى شكلِ دورِ دَف
1489) كاكا = برادرِ كلان را گويند )قاطع، 877) / )جهرم، 317) / برادر )داراب، 174) / )سروستان، 593) / )زرقان، 83)
1490) گُى تِفاقى‏ست = گهگاهى، مگر اتفاقى بيفتد، درى به تخته‏اى بخورد
1491) كِند = سُرين، نشيمنگاه، باسن )شيراز، 127) / لمبر )زرقان، 92) / كمر )حكمت، 187)
1492) شالا= اميدوارم،ان‏شاءاللَّه/)ممسنى، 116)
1493) شَباشى = 1- شادباشى 2- شاهد باشى
1494) خونَه‏شَه‏بادون xunaكabہdoon= خانه‏اش آبادان، خانه‏اش آباد باد! / خانه‏آبادان = عبارتى است كه براى اظهارِ تشكر اَدا مى‏شود )فرهنگ، 315) / جمله‏ئى است كه به‏عنوانِ سپاسگذارى گفته مى‏شود مِنبابِ سپاس و تشكر: ممنونم! خانه‏آبادان! دستت درد نكند! )كوچه، ج 187 1)
1495) كَلْ‏مَن‏مئدى kalmanmؤdi= كربلايى محمدمهدى
1496) خِلعَت= لباسِ‏داماد، كت‏وشلوارهمراه‏با بِهِ گلدوزى‏شده‏يا بُتابى ويا گلدانِ‏بلورفيروزه‏اى جهتِ پوشيدن و بدست گرفتنِ‏داماد. پارچه يا لباسى‏كه ازطرف خانواده عروس به‏داماد يا خانواده‏اش هديه مى‏شود )سخن، 939). جامه‏ى دوخته كه از طرفِ شخصِ بزرگ به‏عنوانِ جايزه يا انعام به‏كسى داده شود )عميد، 460)
1497) سوُز sowz = سبز
7942) doumہdou =داماد
1499) ديگر: خلعتى شيره‏دوماداست‏دراو
1500) يَل = نوعى پوششِ مخصوصِ زنان كه از پارچه‏ى نسبتاً كلفتى مى‏دوختند و داراىِ آستين بود و فقط نيمه ى تن را مى‏پوشيد و مانندِ ژاكتِ امروز بود. )فرهنگ معين، ص 5270). نوعى نيم تنه‏ى ساده ى زنانه كه در قديم مى‏پوشيدند و هنوز هم بعضى زنان روستايى بر تن مى‏كنند )عميد، ص 1112). نوعى كتِ زنانه كه بدونِ يقه بوده و در زمان‏هاى پيش به‏كار مى‏رفته )فرهنگ زرقان، ص 119) / رها شده و چيزى كه از چيزى آويخته باشند )طع،( / كُتِ مخصوصى كه سابقاً زن‏ها مى‏پوشيده‏اند )جهرم، 340) / پوششى زنانه مانندِ كتِ بدونِ آستين )جليقه مانند( از پارچه‏ى مرغوب و الوان با زردوزى و گلدوزى بر حاشيه و متنِ آن )سروستان، 603) / )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 210) / لباسِ زنان كه به‏شكلِ نيم‏تنه )كت( بوده و روى قباى زنانه مى‏پوشيده‏اند - كت زنان مانند يل مخمل و غيره )واژه‏ها، ص 651). نيم تنه با شلوارِ كوتاهى بوده است كه زمانِ قديم با شليته و شلوار مى‏پوشيده‏اند )فرهنگ لغات، ص 917). خاله سكينه يلِ كهنه‏اى به‏تن كرده بود )كليدر، محمود دولت‏آبادى، ص 597)
1501) جومَن guman = لباس، پيراهن )داراب، 167) / جومه )جامه( پيراهنِ مردانه و زنانه )ممسنى، 112) / پيراهن )سيرجان، 68) / جُمَه )لار، 113) / پيراهن )اَهِل، 141) / )پهلوى jہma) )جويم، 413)
1502) جومَن بِرى خالو = زيرِ شلوارى براى دايى
1503) پاپيچ = آن چه به پا بپيچند، نوارى كه به ساقه‏ى پا مى‏پيچند، مُچ پيچ )عميد، ص 247) / پاتابه )كتابِ كوچه، ج 62 7) / عبارت است از پارچه‏ى نوارمانندى است كه دورِ ساقِ پا پيچند تا هنگامِ راه رفتن و مسافرت پا از صدمه‏ى خار و خاشاك مصون ماند و هم رفتن را تسهيل كند، پاتابه، مچ پيچ )واژه‏ها، 90) / پاپيچ = نوارِ پارچه‏اى ضخيم به عرضِ 10 سانتى متر و طولش به‏اندازه‏اى كه دورِ ساقِ پا از قوزك تا زيرِ زانو را بپوشاند )حكمت، 211 و 272)
1504) جِلْت = جلد
1505) قَشو qaكow = شانه‏ى ويژه‏ى چهارپايان )دشتستان، 102) / آلتى است آهنين و دندانه‏دار كه براى خاراندنِ پوستِ‏حيواناتى نظيرِ اسب‏والاغ و گاو به‏كارمى‏رود تاكثافاتِ پوستِ آن‏ها پاك‏گردد. )فرهنگ، 608). نوكرمان، يابوى روضه‏خوانىِ پدرم را قشو مى‏كرد. )سر و ته يك كرباس، محمدعلى جمال‏زاده، ص 69)
1506) بِرى عامو berey ہmu = براى عمو
1507) سارُخ وا شد = سارُغ باز شد / سارُغ، سارُخ، سارُق، ساروق = دستمالِ بزرگ كه در آن چيزى ببندند؛ بقچه )معين، 1791) / سارُخ = دستمالِ بزرگ، بقچه )جهرم، 307) / بقچه )فرهنگ كردى، 266) / پارچه بزرگى‏كه درآن چيرى بپيچند )سخن، 1239) / سارُخ پارچه‏اى مخصوصِ حملِ لوازمِ حمام )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 203) / سارِغ = سفره، پارچه‏اى چهارگوش كه نان و رخت در آن بندند )فرهنگ، 462) )كليدر، واژه‏نامه(
1508) تَتَه لِى‏لِى‏ياش tataliliyہك= قشنگ ترهايش
1509) ديگر: پاره‏اى البسه و رَخت در اوست / بَهرِ داماد و عمو و خالوست / نيك بنگر كه چه خوش وضع نكوست / بچه‏ها مژده كه سارُق شد باز / موقعِ دستْ‏تكان آمد باز
1510) لُنگِ فَتَنى = لُنگِ يزدى )فتن يكى از روستاهاى يزد است(
1511) خونَه‏شَه‏وادون xunaكavہdoon= خانه‏اش آبادان، خانه‏اش آباد باد
1512) يَه‏ى جومَنى yay jumani= يك پيراهنى، يك‏جامه‏اى / جومَن guman = لباس، پيراهن )داراب، 167) / جومه )جامه( پيراهنِ مردانه‏وزنانه )ممسنى، 112) / )سيرجان، 68) / جُمَه )لار، 113) / )اَهِل، 141)
1513) سَرْدارى sardہri = يك نوع لباسِ بلندى بوده شبيه پالتو كه سابقاً مردها روىِ لباس‏هاى خود )قبا و شال( مى‏پوشيدند و غالباً چين داشت )واژه‏ها، ص 340). )منسوخ( نوعى لباس مردانه، با يقه‏ى بسته و شبيه پالتو، كه روىِ لباس‏هاى ديگر مى‏پوشيدند )سخن، 1286) / نوعى لباسِ قديمى در ايران )فرهنگ، 472)
1514) بِرى بَرِ بُوآ شَه = براى تَنِ پدرش است
1515) شالا = اميدوارم، ان‏شاءاللَّه / )ممسنى، 116)
1516) شالا كه نُو بومونَه = ان‏شاءاللَّه كه نو بماند
1517) كاكا = برادرِ كلان را گويند )قاطع، 877) / )جهرم، 317) / برادر )داراب، 174) / )سروستان، 593) / )زرقان، 83)
1518) كاكا خوب شَز اومدين = كاكا، خوب سرفرازش كرديد
1519) چاپار )تركى( = پيك، قاصد )فرهنگ، 257) / نامه‏بَر )معين، 1263)/ مراد به‏تندى و چابكى است
1520) كاكا پاشنَه‏ش‏بِكَشين چابُك‏وچاپار = كاكا،تندى‏بلندشويد و راه‏بيفتيد
1521) اُش‏ببريم = اوراببريم
1522) چى‏كه‏باد = چيزى‏كه‏بايد
1523) هَمى جا hami jہ = همين جا
1524) پَناگاشو = پناهگاه‏اشان
1525) ديگر: آدمِ مُرده رفيقِ مُرده‏است / جيگرُش برى اَجل لَك مى‏زنه / رو مَزارا ميره وَك‏وَك مى‏زنه
1526) همان شب مى‏رود به
1527) مى‏گويد: آهاى بابا! به‏من مى‏گويند ماه‏عسل است
1528) ليوَه liva = احمق، ابله )فرهنگ كردى...ص 368) / )احتمال دارد اين كلمه كاليوه باشد( )واژه‏ها، 556) / سِمِج، خيره شدن به جايى )داراب، 176) / ديوانه، كم عقل )زرقان، 104)
1529) بُهْت = شگفت‏آور، سنگين. حالتى همراه با حيرت و بى حركتى كه بر اثرِ وقوعِ اتفاقى غير منتظره در فرد به‏وجود مى‏آيد )سخن، 385). گيجى، مَنگى، سرگردانى، سرگيجه )آموزگار، 115)
1530) توهَه‏ى شونَه‏ش towhay كunaك= پهناىِ شانه‏اش
1531) چِناسْك cضenہsk = زَنْجَرَه،سيرسيرك،حشره‏كوچكى شبيه‏ملخ كه‏آوازِ طولانى‏كند )دهخدا، 11409)
1532) ماخات = مى‏خواخد
1533) سَرونَه‏ش = سرانه‏اش، يك چيزِ زيادى
1534) هَنو = هنوز
1535) شُو گُروز = شبانه فرار كردن
1536) تابُرى tہbori= راهِ ميان‏بُر )شيراز، 45) / تابُر = ميان بُر كردنِ جاده و راه )جهرم، 285) / راهِ كوتاه و مستقيم )نيّر، 27) / ميان بُر )فسا، 121) / تابُرزدن = از راهِ كوتاه‏تر رفتن )زرقان، 44) / تابُرى رفتن = بيراهه رفتن براى اين‏كه زود به مقصد برسند )آباده، 138)
1537) نگاه كنيد به: 50
1538) تاپو tہpu= ظرفِ بزرگِ سُفالى استوانه‏اى شكل براى انباركردنِ گندم / ظرفى از گِل جهت ذخيره كردن گندم و آرد )فرهنگ كردى... ص 134) / ظرفِ گندم و آرد كه تا 100 كيلو گنجايش دارد )ممسنى، 111) / خمره‏ى آرد )دشتستان، 87)/ ظرفى از گِل نپخته، براى گندم و جو و مانند آن )فرهنگ لغات ... ص 186) / انبارِ استوانه‏اى كه روىِ زمين و از گِلِ رُس مى‏سازند و در آن گندم يا جو مى‏ريزند و در پايينِ اين استوانه دريچه‏اى است براى تخليه جو يا گندم )فرهنگِ زرقان، ص 44 و 99) / ظرفى سفالين و خمره‏وار كه درآن گندم يا آرد نگه‏دارند )كوچه، ج 9، ص 43) / يك تاپوى زغال و خاكه دارد. )سر و ته يك كرباس، محمدعلى جمال‏زاده، ص 54)
1539) كُلوس koloos= مُچاله، درخود فرورفته
1540) ديگر: ... / روىِ داماد شده تند و عبوس / بِنِمايد به‏پسِ خُمره كُلوس / به‏چه علت زِ ميان كرد فرار / شايد از انگل ما كرد فرار
1541) بى چيش و رو = بى چشم و رو، تنگ‏نظر
1542) هم‏چو صَنْدُق‏كه عوض‏شده او پَسو = مانندِ صندوقِ راى‏گيرى‏كه درپشت و پناه‏ها تعويض‏شد
1543) آدمِ اولى كَردن شَه كُدو = آدمِ اولى را كردند به مويزِ سرِ تله، كنايه از اُسْكُرو كردن است
1544) اِسْكِن = )تصحيف شده‏ى آسَيگ نات روسى است كه روس‏ها، خود، آن را از آسين ياى فرانسوى گرفته‏اند( كوتاه‏شده‏ى اسكناس، و كنايه از پولِ درشت است، در برابرِ پولِ خُرد و پولِ سياه كه مبلغى را افاده مى‏كند: گداهه بيخِ خِرم را گرفته بود كه اين روزها پولِ خُرد فايده نمدارد، اِسكن رَد كن! )كتاب كوچه، ج 482 2) و )فرهنگ، 58)
1545) رومَه راه بِدَن ruma rہ bedan= رويم را به راه بدهند، مرا از خود برانند
1546) غَلْبيلَه qalbila = ادا و اطوار. قر و قمبيله = حركت سُرين با ناز و غمزه )واژه‏ها، 422)
1547) ليوير livir = افتاده و شُل و گشاد و نامنظم )صفت براى لباس( )واژه‏ها، 556) / نگاه كنيد به: 24
1548) تومونُ‏ت = تُنبان‏ات، زيرِ شلوارى‏ات / تُمبان = شلوار، عموماً. شلوارِ پارچه‏ئى ليفه‏دار. زير جامه. در تداول معمولاً به‏صورتِ تمبون و تُمّون‏مى‏آيد )كوچه، ج 467 9)/ زيرجامه،اِزار )فرهنگ،212)/ نك: 123
1549) ميات و ميدَتِ عاروس = مى‏آيد و مى‏دهد به عروس
1550) پايَنْداز = پا]ى[انداز كردن = دادنِ مِلك، خانه، يا هديه‏اى به‏عروس هنگامِ رسيدنِ او و همراهانش به نزديكىِ خانه‏ى داماد، به پاىِ كسى نثار كردن، به استقبالِ كسى رفتن و هديه و پيش‏كش به او تقديم كردن )سخن، 425) / هر چيزِ گرانبهائى كه به مناسبتِ تشريفِ ورودِ عزيز يا سرورى به خانه‏ى شخص تقديمِ او مى‏شود )كوچه، ج 81 7) / آن چه در پاىِ عروس يا داماد ريزند از زَر يا جامه‏ها يا جز آن و آن‏چه در گاهِ ورودِ عروس به‏خانه‏ى شوى در بيرون خانه از اسب و ملك پيش كشند )دهخدا، 4704) / )فرهنگ، 141) / تشريفاتِ دور و دراز پاانداز و پاتختى را هم هر طور بود سنبل كرديم. )سر و تَه يك كرباس، 131)
1551) گولو گولوهَه gulou gulouصa= دروغْ دروغْ، دروغْ‏دروغى است
1552) اُو ow = آب
1553) هم‏چو مَهْرى كه دادن اُو اَ توهَه = هم مانندِ مَهرى كه دادند زيربنايى ندارد و آبكى است
1554) دِلُو = بسيارگو، حرّافِ بى‏پايه
1555) بُلُف = لاف، دعوىِ پوچ
1556) نگاه كنيد به: 298
1557) پوين poeyn = پايين
1558) نگاه كنيد به: 298
1559) جِنْدَك = مسكوكِ مسين كوچك‏كه نصفِ نيم پول قيمت داشت )قاجاريه(، )معين، ص 1245) / نوعى پولِ ساه بوده است، نيم پول، پَشيز )واژه‏ها، 188) / پولِ سياهِ كوچك )آموزگار، 204)
1560) يَنگَه دنيا = ينگى دنيا، دنياىِ جديد. نامى است كه ترك‏ها به امريكا داده‏اند. )دهخدا، 21107)
1561) فِرزى = تندى، با سرعت
1562) كيسَه = جيب
1563) بودوزين buduzin = بدوزيد
1564) صبا = فردا )سروستان، 590) / سوا )نى‏ريز، 3) / )مأخوذ از صباحِ عربى = فردا( / )جهرم، 313)
1565) نَه تَه گفتيم بُگُروز كه وامى‏گيرى؟! = نه به تو گفتيم فرار كن كه آلوده مى‏شوى؟!
1566) اُونُخودُو ownoxodow = آن آب نخود. به‏ضرورتِ شعرى بايد اُو را با پلو و جو هم‏قافيه درنظر بگيريم
1567) نمى‏پات حقِ نمك = حقِ نمك بجانمى آورد، نمك نشناس است
1568) نك: 156
1569) انگُل = انگشت )آباده، 108)
1570) نگاه كنيد به: 247
1571) شَباش = مخففِ شادباش، كلمه‏ى فارسى به‏جاى تبريك و تهنيت و امرِ به شادبودن )عميد، 654) / شادباش )سروستان، 590)
1572) لافى = لحاف
1573) سُرخاب = ماده‏يى سرخ‏رنگ كه زنان براى آرايش به رخسار مالند )فرهنگ، 471)
1574) كاخالا = )كاخاله + ها(، پسرخاله، برادرِ ناتنى از ناحيه‏ى مادر )اَندرى(، كاكا
1575) پُئى‏دَن poeidan = پائيدند، حفاظت كردند / پائيدن = مواظب بودن، زير نظر داشتن، مراقبت و نگهبانى كردن )كتابِ كوچه، ج 152 7) / مراقب، مواظب. زيرِ نظر گرفتن )فرهنگ، 151) / پاسبانى كردن، نگهبان بودن )آموزگار، 122) / پائيدن = مواظبت كردن، متوجه چيزى بودن )خفر، 519) / )آباده، 156) / پائِدَه )لار، 49) / )پهلوى pہ = مواظبت كردن + ئيدن = پسوندِ مصدرى( متوجه چيزى بودن )جهرم، 279) / ديشب تاريكى در باغ گردش مى‏كرد، من او را مى‏پاييدم. )پروين دخترِ ساسان، 13)
1576) ديگر: عده‏اى مردمِ عارى از هوش / لاله‏ها دست و نَمدها بَر دوش / جمله آيند به آهنگ و خُروش / از چپ‏و راستشان، پيره‏زنان / كِل‏زنان، دَيره‏زنان، نعره‏زنان
1577) نگاه كنيد به 247
1578) ماخات = مى‏خواهد
1579) بِفْتَه = بيفتد
1580) نگاه كنيد به: 70
1581) شَزْ مى‏خَنْدَن تا خونَه‏ش، دَدَه و خالا = خواهر و خاله‏ها تا خانه‏اش از او مى‏خندند
1582) بندى ديگر: هر يكى شال و قبا رنگارنگ / هر كدامى به‏هزاران آهنگ / صلواتى بفرستيد قشنگ / قبرِ پيغمبر و آلُ‏ش صلوات / قد و بالا و جمالُ‏ش صلوات
1583) سوزنى suzani = نوعى پارچه‏ى نسبتاً قيمتى‏كه جزء لوازمِ حمام رفتن‏است و آن‏را سرِ بينه پهن‏كنند تا هنگامِ بيرون آمدن روىِ آن نشينند و لباس بپوشند )واژه، 357) / پارچه‏ى ضخيم و زيبايى كه سرِ بينه حمام زيرِ پا مى‏اندازند )زرقان، 74) / پارچه‏هاى گُل‏دوزى شده، كه مخصوصاً زيرِ بساطِ چايى و سماور مى‏اندازند )فرهنگ، 497) / پارچه‏اى‏كه با سوزن گلدوزى شده‏باشد )كردى، 281) / سوزنى‏باقچه = دوقطعه پارچه يكى مستطيل و ديگرى مربع كه اولى را به‏عنوانِ زيرانداز در رختكنِ حمام پهن مى‏كنند و در دومى حوله و قطيفه را قرار مى‏دهند. معمولاً از جنسِ تِرمه و يا مخمل و يا پته است )سيرجان، 122)
1584) آسِر = آستر
1585) يَراق = زين و برگ اسب. يراغ = )تركى( اسبِ آزموده و راهوار كه تند حركت كند و سوار را تكان ندهد )عميد، ص 1108) / يَراق = آرايشِ عروس، زر و زيوردادن با پارچه‏اى رنگارنگ )سروستان، 603)
1586) بالِ چادُر = گوشه‏ى چادر
1587) پاچَه‏پِرْغَنْد pہcضa perqand= بى دست و پا، سهل انگار / بى‏دقت، لااُبالى، نامرتب‏حكمت، 223 و 363)
1588) اُلُلَه = كم عقل است / اُلُل بر وزن شُتُر آدم ابله و احمق و بى‏شعور را گويند )واژه‏ها، 37) / ساده، هالو، خُل، احمق )شيراز، 20) / مترسك )سروستان، 578) / اُلُلَك = مترسكى كه در جاليزها براى ترساندنِ پرندگان و جانواران نصب كنند. مجازاً به كسى گفته مى‏شود كه داراى هيكلى ياشد، ولى فاقدِ هنر و خاصيت )خفر، 516) / احمق، خِنگ )حكمت، 336)
1589) دَسَك زدن = دستك‏زدن، كف زدن / كف زدن با ريتم )نيّر، 43) / كف زدن )سروستان، 586) / براى تفريح و تشويق و ريشخند دو كفه‏ى دست را به‏هم زدن، كف زدن )واژه‏ها، 273)
1590) يابوشو = يابوى‏شان، اسب‏شان / يابو = اسبِ غيرِ اصيل )نيّر، 75)
1591) نگاه كنيد به 247
1592) فوتَك = سوت )حكمت، 389)
1593) نگاه كنيد به: 145
1594) پُلُويَى = پلوهاىِ
1595) مزدِ دستى كه آن‏ها را بهم رسانيديم
1596) ديگر: ما براى اِىَ كه رَسُنْديم شوهَ هم
1597) بَرَمون پَك و پُفَكى كَردنِ دَم = براى‏مان دَم‏پُختككى بار گذاشته‏اند
1598) دَسَك زدن = دستك‏زدن / كف زدن با ريتم )نيّر، 43) / كف‏زدن )سروستان، 586) / براى تفريح و تشويق و ريشخند دو كفه دست‏را به‏هم‏زدن، كف‏زدن )واژه‏ها، 273)
1599) شُلَه = آش )داراب، 172)
1600) نونِ كُميَه non_e komiya= كار كردن براى كسى كه به جاىِ مزد، فقط خوراكِ خوردن بدهد
1601) جِغ جِغ = صداى همهمه و وراجى. صداى به‏هم خوردنِ بشقاب يا چيزهاى ديگر )دهخدا، 6839)
1602) مُزُشو = مزدشان
1603) نون و كُمى = براى كسى كارِ بدونِ مزد انجام دادن تا او به تو فقط تنها خوراكِ خودت را بدهد
1604) پسِ حَجلى = پسِ حجله‏اى
1605) نَرَنگى =مبارك،خوش‏بركت/نَرَنگ)پهلوىnفrang)=تحفه‏وهداياىِ‏اماكنِ‏متبركه‏مذهبى )جويُم، 417)
1606) تا كله‏ى سحر پشتِ درِ حجله مى‏نشينند
1607) بِرى = براى
1608) جِند و پرى = اشاره به آدم‏هاى موبور و چشم آبى )انگليسى‏ها و اروپايى‏ها و...(
1609) كَر و كورا پسِ دَر كِر مى‏زَنن = مردمِ عادى و ناآگاه هم در پشتِ همان درِ بيگانه‏ها و مزدورانِ حلقه‏به‏گوششان شادى مى‏كردند و دست مى‏زدند و هورا مى‏كشيدند
1610) نگاه كنيد به: 29
1611) نگاه كنيد به: 145
1612) ديگر: من ...خُله كه پِلِنْگَك مى‏زَنَم / آبروم مى‏بَرَن و دَسَّك مى‏زَنَم
1613) سَرِ آفتويى = دَمِ صبحى، بامداد
1614) بياتو = حلوا و معجونى است مخلوط از شكر، آرد، روغنِ خوب، مغزِ پسته، زعفران و...
1615) نَنَه = )اوستا hana) زنِ مسن )دشتستانى، 62) / مادر )دهخدا، 20129)
1616) كُلا بيدى = كلاه بدهى
1617) يَى چى‏يَم سَر بيدى = يك چيزى هم بيشتر بدهى
1618) آدَماى مام خودشو ميدَنِ شوگَر = آدم‏هاىِ ما هم خودشان را مى‏دهند به شوهر
1619) بايَه بِذارَتِ = بايد بگذارد به
1620) ماخوات = مى‏خواهد
1621) دِسِر deser = )فرانسوىdessert ) آن‏چه‏كه درپايانِ غذاخورند ازميوه،شيرينى و...)معين، 1536)
1622) وِلُو velow = ولگرد، سرگردان. متفرق، پراكنده، پاشيده، متلاشى )فرهنگ، 873). هميشه مردم با بچه‏هاى‏شان اين طرف‏ها ولو بودند )خوشه‏هاى خشم، جان اشتاين بَك، ص 59)
1623) نك: 276
1624) هَمو شُو = همان شب
1625) دَسِ پيشَه = دستى برده‏ايم، منفعتى كرده‏ايم
1626) دَلّى = حلبىِ نفتى، ظرف حلبى‏كه براى حمل‏ونقل مايعات و يا خرما و روغن و غيره به‏كار رود )واژه‏ها، 281) /نيّر، 42) / حلب )داراب، 169) / دَلبى = حلبى، حلب، پيت )سروستان، 587) / ظرفِ فلزى نفتى )زرقان، 64)/ دله = ظرفى نظيرِ كوزه و دبه و پيپت )فرهنگ، 384) / حلبى )دشتستان، 96) / )حكمت، 189)
1627) دَمِ دَلى = سرِ حلبى
1628) ديگْبَر = ديگى كه سرِ آن چِفت و محكم شود )حكمت، 208) / ديگِ كوچك )ممسنى، 113) / ديگِ متوسط )اِوَز، 103) / )همسان با گويشِ زردشتيان يزد و كرمان( )كيانى، 202) / ديگِ كوچك را گويند و چون اغلب ديگِ كوچك را كِنارِ ديگِ بزرگ جاى مى‏گيرد آن را ديگ‏بر يا بَرِ ديگ گفته‏اند )واگوشك‏ها، 223) / ديگِ كوچكى كه داراىِ سر است / ديگِ كوچك )فسا، 122) / )نيّر، 43) / ديگِ سفرى، گويا سفره‏ى چرمين باشد كه در سفر ديگ را با طعام در آن استوار كنند / )دهخدا، 10030) / )فرهنگ، 406) / براى اين‏كه برود ترتيبِ شربت و خوانچه... را بدهد يا بفرستند ديگ و ديگبرش را حاضر كنند )نون‏والقلم، 27)
1629) از صباش عاروسو با يَى گِلَن = از فرداىِ عروسى، عروس با يك بشكه
1630) نگاه كنيد به: 167
1631) ديگر: اُى نگاه كن كه عاروس اُوس شده / از همون شبِ اولى، كِرخُوس شده / ... / پيشكى داشت و همه‏ش آرمه مى‏كرد / هوسِ سَرِ رَزَك و دُرمَه مى‏كرد
1632) كو kow فن، قلق )شيراز، 128) / روش، روال، قاعده )زرقان، 93)
1633) سوت)حكمت،389)
1634) نك: 247
1635) درفش
1636) خايه=)پهلوى xہyik) بيضه،تخمِ‏مرغ)جويم،413)
1637) تو مِخى بِه‏اَزى بِشَن = تو دلت مى‏خواهد كه بهتر از اين بشوند؟
1638) نَمِخِيم = نمى‏خواهيم
1639) دو بندِديگر:آخرين‏فيلمِ‏عروسى‏اين‏ست/سينمانيست‏ولى‏رنگين‏ست/هم‏نشاطآور و هم‏ننگين‏ست / ختم شد پرده‏ى اين‏فيلمِ عزيز / بَهرِ فرداشب‏تون، دارم نيز/// مَردُمَ‏ى بى‏سر و پا، بى‏كار و گدا / زن و شوهر همه بى‏برگ‏ونَوا/ زَنو شُو جدامى‏خوابه، مَردو جدا/ ميگه:من‏بچه‏گدا بِرى‏چِمَه؟/سَربارِكور و كَچلا بِرى‏چِمَه؟