خفه دونى
بهنامِ بالِى سَرى
شمسِ اصطهباناتى
خفه دونى
1
جَغَلُو[3] بىشى[4] تابَرَت[5] گَپ[6] بِزَنم[7]
اَرُخ[8] وريشه[9] تا كىلَپ بِزَنم[10]
تا كى از ترسِ لولو[11] رَپ[12] بِزنم
هرچه ما دَم[13] اَ تو بُرديم[14] ، بَسَه[15]
تَپَهكو[16] خورديم و مُرديم، بَسَه
2
كه تو اى[17] خَفهدونىِ[18] شُل و بُلو[19]
سالها سَكَلَه[20] شديم اَ زيرِ جُلو[21]
اَ تَهتا[22] بَسيم[23] و از بيمِ لولو
كَپيديم[24] و جگرِ خود خورديم
ما خُ[25] از بَس چى[26] نگفتيم، مُرْديم
3
هرچه ما هيچ نگفتيم بَس است
سالها بيهُده خُفتيم بَس است
راز از خَلق نِهُفْتيم بَس است
دلِ ما هرچه تحمل كرده
حال، ديوانگىاش گُل كرده
4
هرچه خونابِ خَموشى خوردم
آنچه دندان بهجگر بِفْشُرْدَم
ديدم آخر كه پُكيدَم[27] مُردَم
پرده از كار گُشودَم ناچار
درد دل بَرَتو[28] سُرودَم ناچار
5
بود چندى كه از اين دِه پارَه
داشتم قطعِ نَظَر يك بارَه
من از اين خاك بُدم آوارَه
باز تقدير بهچَنگُم آورد
اَندر اين مَحْبَسِ[29] تنگُم آورد
6
فكرِ من كاش مُرَدَّد شده بود
پاىِ من كاش مُقَيَّد شده بود
كاشكى راه به من سَد شده بود
كه در اين دهكده پا ننهادم
چون نهادم، به بلا افتادم
7
حيف و صد حيفكه راهُم تَنگاست
دستِ من كوتَه و پايُم لَنْگ است
با منُش چرخ، سَرِ نيرنگ است
وَرْنَه مىرفتم از اين خاك چنان
كه زِ گَردىم نبينند نشان[31] [30]
8
دلُم از حسرت و مِحْنَت خون است
غُصَّهى من زِ شُمار افزون است
تا به حدّى كه زِ حَدّ بيرون است
اين منم رانده و نابود افسوس
سوختم زآتشِ بىدود افسوس
9
همه شب غَرقه بهسيلِ اَشْكم
روز در غصَّهى نون و كَشْكم
بَسكه خشكيده درونِ مَشْكم
مِنَوش[32] كَم شده و كُروش[33] اومده
از حرارت همه جاش اَ جوش اومده
10
آخر اى دادرَسان من بشرم؟
زآدَميّت مگر آخر بِدَرَم؟
كه چنين ماندهى بىپا و سَرَم؟
اَنْدَر اين گوشه خداگيرم من
گُنَهَم چيست كه زنجيرم من؟
11
وَه عجب شهرِ خراب آبادىست!
دِهِ ويرانهى بى بنيادىست
هر طرف نالَهاى و فريادىست
تو مگو شهر، بگو ويرانه
طَرَبى[34] نيست در اين غمخانَه
12
مَردُمانش همه روح افسرده
همه از بىطَرَبى پژمُرده
رنجها بُرده و خونها خورده
هر كه را هست در اينجا مَسْكَن
كارِ او نيست بجز سوز و مَحَن
13
در همهى شهر نمىبينم باز
نكتَهدانى و رفيقى دَمْساز
چهكنم نيست مَرا يك همراز
در چنين مُلْك، بَسى دلتنگم
روز و شب با فَلَك اَندَر جنگَم[35]
14
نيست كس تا سخنى فرمايد
كه زِ دل، زنگارِ غمم بِزْدايد
يا به جانم طربى افزايد
اُخت با هر كه شدم بىهوده است
صحبت از داردو[36] و كوهِ توده[37] است
15
گَرچه در دَهر وفا معدوم است
بى وفايى به وفا موسوم است
اين بنا در همه جا مرسوم است
خاصَّه دراين دِهِ سَگمُردهصاحاب
خاصَّه اين شهرِ پُرآشوبِ خراب
16
همه جا كاخِ تمّدُن برپاست
غيرازاين گوشه كه شَلْغَمشورباست
خوب از وضعِ خرابش پيداست
كه عجب وادىِ خَر بازارىست
از مَزاياىِ تمدن عارىست
17
نامِ اصليش بهتاريخِ مَهان
هم سِتَهبان و هم اِسْتَهبانان
دارد از گُرگىِ ميلاد[38] نشان
چشمه قَهْرى كه بُوَد قَهْرآلود
يا پازَهرى كه بُوَد زَهرآلود
18
غرقِ درياىِ بلائيم چرا؟
موردِ قَهْرِ خدائيم چرا؟
حاملِ بارِ جفائيم چرا؟
بارِلاها مَگَه ما جُو دُزيدَيم؟
كِردِگارا مَگَه ما گُو دُزيدَيم؟[39]
19
تو كه با مَردُمِ اين شهرى خَش
تا نيفتادهاى اندر آتش
پشت و پايىش زن و دست بكَش
جانِ من تا نَزَدنْدُت هُوهُو
زندهرو خيز و از اين شهر بُرُو
20
اين منم شاعرِ عَيّار و ظريف
ساده و پاك و سخندان و حريف
مُفْلِسان را منم اينك به رديف
كُمُم[40] از گُشْنِگى هى سوت مىزنَه
مثلِ شَئلِى[41] اَ چپق شوت مىزنَه
21
تا كه از گَردنَهى گودِ قَلات[42]
چشمم افتاد به اِصْطَهبانات[43]
اَ ئى تَه خِرِفخونهو جونِ كاكات
جيگَرُم دوبُويه[44] شد و بختُمسوخت
خوشى از گُردهى من فِرزى گُروخت
22
من زمينگير[45] و جگر سوختهام
اَ رو دنيا چيا[46] آموختهام
چَك و چينا[47] كه من اندوختهام
خودِ اون لَهجه و گُفتى كه مَراس
بَرَتون[48] يَىجا[49] مىگَم بىكَم و كاس[50]
23
ميگَم و هرچه ميگَم آسه ميگَم
دِگَهشِفْتُش[51] نمىدَم[52] راسه[53] ميگَم
اَ پيش هر كه نمىشناسه مىگَم
تا نَگَن[54] بِتَپِ[55] او كُنْجِ تَريكو[56]
تا نَدَن[57] آرومَكى[58] مَه دَمِ چيكو[60] [59]
24
اَگَه گَپْ زدم و گوشُت رفتِ فرو
سَرِ روش بِذار و مِقْ[61] مكنومگو
نَهبِرى خالهبوگو،[62] نَهپيشِ خالو[63]
كهاَزى پَكوپَسَلا،[64] گوواگو[65] نَشه
نُشْخوارِ لُو ليويرِ[66] اِى و او[67] نشه[68]
25
جَغَلُو بختِ سياه سَرِشى[69] شده
از اَزَل، پيشونىنِوِشتُمو[70] اى شده
تو ببين كُلاپوسىْ[71] مَردُم كىشده!؟
تا خر هَسيم مىكُنَن بارِ بارومو[72]
تا آدم شديم مىزَنَن اَ تو سَرومو[73]
26
كار و كِردارا همهش شده وارونه
منميگَم[74] اُوسا بزرگو[75] نمىدونه
او نِوشْتا[76] نمىدَنُش[77] بُخونه
اَگه مىشْنُفت كمكى اَ كارا مىشد
وصله پينهى كارِ بدبختا مىشد
27
زين كَلَنْدونِ[78] سيه خر بازار
اندكى بَر شُمُرَم از بسيار
لُنْج[79] و نيشتَك[80] نَزَنيدم زِنْهار
كه ماخام[81] بُنْجاقُتو[82] بِگَم و بِرَم
يادِ ناآمدهها بِدَم و بِرَم[83]
28
بُن شديم تو اى كوتوكِ[84] افسرده
نَر و مادهش پَكَر[85] و پِژمُرده
همه داروىِ خَموشى خورده
تو اى دِه هر كه كه پابَستْ شود
تا ماخات[86] بُغُروشه[87] از دست شود
29
گفتموبيشترىشَم[88] لاشِ تو زدم[89]
اَ رو خَرمَنبافَهتون[90] بَرْجو[91] زدم[92]
دل به دريا زِ تَهِ پَستو[93] زدم
ما مىميگيم؛ يا سَر ميره يا ميا كُلا[94]
تا دِگَه تِى پا[95] نخورَن جَك و جَغَلا[96]
30
نيست گفتِ من اگر رنگارنگ
يا چَرَند است و پَرَند است و جَفَنگ
كسى از بُوآ[97] نَشه تلخ و دلتنگ
اَگَرُش از سَر و تَه بَرخوانى[99] [98]
اشكى از ديده بهرُخ بِفْشانى
31
گَرچه دارد سخنِ من خنده
نَبُوَد خنده بهما زيبنده
كاكا[100] مَشتى تو نخند از بنده
اى همهى وِر زَدَنام[101] خونِ دِله[102]
جنب و جوشى بخورين كه كارا وِله[104] [103]
32
گِل و خِشْتُم زِ همين خَفَهدونيه[105]
اُو خورُشْتُم[106] زِ همين خَفَهدونيه
سرنِوِشتُم زِ همين خَفَهدونيه
بايَه[107] سختىبكَشَم من اِى زاتى[108]
كه نَنَهم[109] زيدَه[110] شُدَم سابُناتى[111]
33
آرى از مَردُمِ اين خاك منم
بىرَمَق[112] مونْدَه دل و جان و تَنم
جا نَمونْدَهست[113] بهحُبالوَطَنم
تا نكردن دَرو از رومو اَ كُلُوم[115] [114]
بيجيكيم[116] زود از اى مرز و از اى بوم
34
كاش مىشد كه از اين دِه پارَه[117]
بِريم و اُوسَرى بِشيم[118] يكبارَه
اَزِى[119] غمخانه[120] بِشيم آواره
تا دِگَه جِنيّه[121] چَنْگُم نيارَه[122]
تو اِى گورِسونى[123] تَنْگُم نيارَه[124]
35
شُوگُرُوز[125] بِريم[126] و اَ اينجانباشيم
تو جَر و مَنْجَرا[127] پيدا نباشيم
تو خِرِفخونهى[128] دنيا نباشيم
تابُرى[129] قاچُش[130] بِديمتاپامو واشَه[131]
كه اِى پس مونده بِرى خودُشو باشَه[132]
36
تَشِ توش بيگيرَه كه راهُم بَسَه[133]
دُزِ خُمْرى[134] سَرِ راه بِنْشَسْتَه
دَسْپَتى،[135] راه بَدُ، پا، بِشْكَسْتَه
از كُدُم پوزَه[136] بِرَم كه نَبينَهنُم؟[137]
كه نَكوُاَن[138] تو گُلوم تا تو نِشينُم؟[139]
37
خُبْ اَگَه شهر و دِه و خونَهى مَنَه
يا بهگفتِ مَك و مُلا وَطَنَه
وطنِ مُشتى بى پُى، بى سَر و تَنَه[140]
بهاونا دِگَه چه؟ كه راه خودومو نَدَن[141]
كوتوكو[142] بگيرَن و جَى خودومو[143] نَدَن